بازخوانی رابطۀ قواعد ناظر به فقه شهری بر مبنای نظریۀ تَرامتنیت ژرار ژِنت - فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی
دوره 7، شماره 2 - ( دوفصلنامه 1401 )                   جلد 7 شماره 2 صفحات 38-17 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


1- دانشکدۀ هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی، تبریز، ایران
2- گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران ، f.rahele@gmail.com
3- گروه فقه و حقوق، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران
چکیده:   (4480 مشاهده)
شهر به‌مثابۀ یک پدیده، متشکل از وجوه متعددی است که همواره از منظرهای مختلف در کانون توجه محققان قرار دارد. سامان بصریِ شهر و ساختار معمارانۀ آن، ازجمله موضوعاتی است که از یک‌سو نمایانگر امکانات و منابع مادی شهر است و از دیگرسوی، قوانین و ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی ناظر بر شهر را متبلور می‌سازد. انسان نیز به‌عنوان مهم‌ترین عضو شهر، پیوسته در تعامل با فضای شهر و تکامل‌بخشی آن است که این امر به‌نوبۀ خودش، موجب پیدایش حقوق شهروندی و قواعد حقوقی حاکم بر شهر می‌شود. جستار حاضر، در پژوهشی مسئله‌محور و با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و در پرتو مراجعه به منابع کتابخانه‌ای، با هدف بازخوانی مبانی حقوق شهری و بازشناسی آن در آموزه‌های دینی، به تبیین قواعد فقه شهری به‌عنوان اصلی‌ترین منبعی که به دقت حقوق ساکنان شهر و التزام آنان به قواعد عمرانی شهر را عرضه می‌دارد، پرداخته و با تکیه بر رویکرد تَرامتنیت «ژرار ژنت» به خوانشی نو از رابطۀ این قواعد دست یافته است. یافته‌ها و نتایج پژوهش نشان می‌دهد که قاعدۀ لاضرر به‌مثابۀ یکی از بنیادی‌ترین قواعد فقهی در ترسیم حقوق افراد و اجرای عادلانۀ آن بر تمام اجزای شهر می‌تواند نقشی بی‌بدیل ایفا نماید. همچنین بر مبنای رویکرد تَرامتنی، تأثیر و حضور قاعدۀ لاضرر را می‌توان در دیگر قواعد فقه شهری و برخی مواد منشور حقوق شهروندی به‌وضوح مشاهده کرد که این امر بر پیش‌متن بودن این قاعده و برگرفتگی دیگر قواعد فقهی و حقوقی در مقام بیش‌متن‌های حاصل از آن دلالت دارد.
متن کامل [PDF 1832 kb]   (2509 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: مفهوم سازي نظريه پردازي در معماری و شهرسازی اسلامی
دریافت: 1401/3/1 | پذیرش: 1401/11/4 | انتشار الکترونیک: 1401/12/8

فهرست منابع
1. ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. 1404ق. من لایحضره الفقیه، به تصحیح علی‌اکبر غفاری، موسسۀ نشر اسلامی.
2. ابن‌ماجه، ابوعبدالله‌ محمد بن‌ یزید. 1954م. سنن ابن‌ماجه، بیروت: دارالتراث.
3. احسايى، ابن ابى جمهور، محمدبن‌على. 1405 ه‍ ق. عوالي اللئالي العزيزيه. قم: دار سيد الشهداء للنشر.
4. اراکی، محسن. 1397. سلسله جلسات درس خارج فقه شهری، منتشرشده در سایت وسائل، به نشانی: http://Vasael.ir
5. اردبيلى، احمد بن محمد. 1403ق. مجمع الفائده و البرهان في شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
6. بارت، رولان. 1989. از اثر تا متن. ترجمۀ مراد فرهادپور. 1373. مجله ارغنون، شمارۀ 4، صص66-57.
7. بجنوردی، میرزاحسن. 1417ق. القواعد الفقهیه، نشر الهادی، قم.
8. بروجردى، آقاحسين طباطبايى.1412ق. قاعدۀ لاضرر و الاجتهاد و التقليد (الحاشيه على الكفايه). قم: مؤسسه انصاريان.
9. حکیم، بسیم سلیم. 1979. شهرهای عربی، اسلامی؛اصول شهرسازی و ساختمانی. ترجمه محمد حسین ملک‌احمدی و عارف اقوام‌مقدم.1381. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
10. جعفرى تبریزی، محمدتقى، 1419ق. رسائل فقهى. تهران: مؤسسۀ منشورات كرامت.
11. خلیق، عباسعلی و حسین مفرًحی.1376. مالکیت و طرح شهری، کاشان: انتشارات مرسل.
12. خوانسارى، موسى بن محمد نجفى. 1373ق. رساله في قاعده نفي الضرر. تهران: المكتبه المحمديه.
13. رفیعیان، مجتبی. الوندی‌پور، نینا. 1394ش. «مفهوم‌پردازي انديشۀ حق به شهر؛ در جست‌وجوي مدلي مفهومي»، مجلۀ جامعه‌شناسي ايران، دورۀ شانزدهم، شمارۀ 2، تابستان 1394، صص 25 -47.
14. ریاضی، سید ابوالحسن. 1392ش. «شهر؛ پدیده‌ای میان‌رشته‌ای»، فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، دورۀ ششم، شمارۀ 1،زمستان 1392. صص115-101.
15. زحیلی، وهبه.1409. الفقه الاسلامی و ادلّته. دمشق، دارالفکر.
16. ساسانی، فرهاد. 1384ش. تأثیر روابط بینامتنی در خوانش متن، مجلۀ انجمن زبان‌شناسی ایران، دورۀ1، شمارۀ2، صص 55-39.
17. سبزوارى، محمدباقر بن محمدمؤمن. 1423ق. كفايه الأحكام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
18. سیستانی، علی. 1414ق. قاعدۀ لاضرر و لاضرار، قم: مکتبه آیه الله العظمی السید السیستانی.
19. شاهرودى، محمدابراهيم جناتى. 1374. ادوار فقه و كيفيت بيان آن. تهران: موسسه کيهان.
20. شهیدثانی، زین‌الدین بن علی. 1413ق. مسالک الافهام فی شرح شرائع الاسلام، قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
21. صدر، شهيد، سيد محمدباقر. 1420ق. قاعدۀ لاضرر و لاضرار. قم: دارالصادقين للطباعه و النشر.
22. طاهرى، حبيب‌الله. 1418ق. حقوق مدنى. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
23. طوسى، محمد بن حسن. 1407ق. الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
24. طوسى، محمد بن حسن. 1407ق. تهذيب الأحكام. تهران: دارالكتب الإسلاميه.
25. عبدالستار عثمان، محمد. 1376. مدینۀ اسلامی، ترجمۀ علی چراغی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
26. عظیمی‌هاشمی، مژگان، و ندا رضوی‌زاده، و عبدالرضا جوان‌جعفری.1393. منشورهاي شهري، بستر تحقق حق شهرنشيني. مجلۀ علوم اجتماعي دانشكدۀ ادبيات و علوم انساني دانشگاه فردوسي مشهد، پاییز و زمستان 1393، صص76- 51.
27. فیالکوف، یانکل. 1383. جامعه‌شناسی شهر، ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: نشر آگه.
28. كلينى، محمد بن يعقوب. 1407ق. الكافي(ط- الإسلاميه). تهران: دارالكتب الإسلاميه.
29. محقق داماد، سيدمصطفی. 1406ق. قواعد فقه. تهران: مركز نشر علوم اسلامی.
30. مراغی، عبدالفتاح‌بن علی حسینی. 1418ق. العناوین، قم: جماعه المدرسین فی‌الحوزۀ العلمیه.
31. مرتضی، هشام.1387. اصول سنتی ساخت‌و‌ساز در اسلام، تهران؛ مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری.
32. مطهری، مرتضی. 1376. نظام حقوق زن در اسلام، تهران: انتشارات صدرا.
33. مکارم شیرازی، ناصر. 1370ش. قواعد فقهیه، قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب علیه‌السلام.
34. ناری قمی، مسعود.1395. سلب مالکیت از زمین‌های شخصی در طرح‌های شهری:مبانی اسلامی و فرضیه استثمار، نشریه فیروزه اسلام- پژوهه معماری و شهرسازی اسلامی، شماره 2 بهار و تابستان 95، صص87-69
35. نامورمطلق، بهمن. 1386. تَرامتنیت (مطالعۀ روابط یک متن با دیگر متن‌ها). پژوهشنامه علوم انسانی، زمستان 1386. صص98-83.
36. نامورمطلق، بهمن و کنگرانی، منیژه. 1388. از تحلیل بینامتنی تا تحلیل بیناگفتمان، پژوهشنامۀ فرهنگستان هنر، شماره 12، پاییز 1388.
37. نامورمطلق، بهمن. 1392. درآمدی بر اسطور‌ه‌شناسی: نظریه¬ها و کاربردها. تهران: نشر سخن.
38. نامورمطلق، بهمن. 1396. اسطوره- شهر. اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان.
39. نجفی، محمدحسن. 1404ق. جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، قم: جامعه مدرسین.
40. یزدی، سیدکاظم طباطبایی. 1421ق. العروه الوثقی، قم: مؤسسۀ الاعلمی للمطبوعات.
41. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (مصوب 1358 به‌همراه اصلاحات بعدی«1368»)
42. قانون احترام به آزادی‌های مشروع و حفظ حقوق شهروندی (مصوب ۱۳۸۳)
43. قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی (مصوب ۱۳۷۲)
44. سياست‌هاي كلي نظام در بخش مسكن (1389)
45. قانون سامان‌دهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن (مصوب ۱۳۸۷).
46. قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران
47. قانون مجازات اسلامی (مصوب 1392)

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.