واکاوی نظام های عملکردی و کالبدی بازارهای تاریخی اسلامی بر مبنای احکام و مفاهیم دینی - فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی
سال 8، شماره 1 - ( دوفصلنامه 1402 )                   جلد 8 شماره 1 صفحات 137-121 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Vahdatpour S, Mehdizadeh Saradj F, Mohammad Moradi A. Analyzing the Functional and Physical Systems of the Islamic Historic Bazaars based on the Religious Concepts and Rules. CIAUJ 2023; 8 (1) :121-137
URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-469-fa.html
وحدت پور شعله، مهدیزاده سراج فاطمه، محمد مرادی اصغر. واکاوی نظام های عملکردی و کالبدی بازارهای تاریخی اسلامی بر مبنای احکام و مفاهیم دینی. فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی. 1402; 8 (1) :121-137

URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-469-fa.html


1- گروه مرمت، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران
2- گروه مرمت، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران ، m_moradi@iust.ac.ir
چکیده:   (682 مشاهده)
از زمان ظهور دین مبین اسلام، بازارها یکی از ارکان اصلی شکل‌‌دهند‌‌ۀ شالوده‌‌ی شهرهای اسلامی و مرکز حیات اجتماعی آن بوده‌‌اند؛ لیکن امروزه، جایگاه برخی از این بازارها، در رویارویی با نیازهای نوین جوامع و به‌تبع آن، نظام‌‌های توسعۀ شهری نامشخص بوده و آن‌‌ها را به پهنه ناکارآمدی و فرسایش کشانده است. این در حالی است که میان احکام تجارت در اسلام و سازوکارهای اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی، خدماتی، مدیریتی، ویژگی‌‌های شهری و فضاهای وابسته به آن در بازارهای اسلامی، روابط معناداری وجود دارد. در این رهگذر، اگرچه جایگاه محوری بازار در خاور نزدیک، موردتوجه پژوهشگران در حوزه‌‌های گوناگون بوده است، لیکن، تاکنون مفهوم بازار بر پایه جهان‌‌بینی اسلامی و تأثیر آن بر این قسم از فضاهای عمومی شهری، کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. بر همین اساس، پژوهش حاضر در تلاش است آن را با بهره‌‌گیری از روش پژوهش توصیفی- تحلیلی، مورد واکاوی قرار دهد. پژوهش‌‌ها نشان می‌‌دهند، بازارهای اسلامی اگرچه در امتداد سنت‌‌های کهن سرزمین‌‌های مفتوحه شکل‌گرفته‌اند، لیکن به‌مرورزمان آنچه نیازمندی‌‌های جامعه اسلامی بود به آن‌‌ها افزوده گردید و ماهیتی ویژه یافتند. تبلور این امر، در طیف وسیعی از نظام‌‌های عملکردی و کالبدی بازارها و تأثیر آن بر ساختار شهری قابل‌شناسایی است؛ به قسمی که در بازارهای اسلامی پایبندی به اصولی همچون الزام به فراگیری فقه در جهت کسب دانش و تخصص در پرداخت و تنظیم شیوه معاملات، رونق تولید و بهبود کیفیت کالا، تقویت معنویت، اخلاق‌‌مداری، ایجاد ارتباط سالم بین بازاریان و تأمین امنیت و ساماندهی فعالیت‌‌ها موجب اصالت معنایی و پایداری آن‌‌ها در ادوار گوناگون شده است و متناظر با هر یک از این احکام، نظام کالبدی ویژه‌‌ای در ساختار پدید آمده و تکامل‌یافته است. اصول یاد شده از توان تعامل با عناصر اصلی دستورالعمل‌‌های نوین مدیریت میراث جهانی (چهارچوب حقوقی، نهادی و منابع) برخوردار هستند و می‌‌توان از آن‌‌ها در روند «حفاظت کالبدی»، با توجه به رسالت وجودی و نقش هر کدام از اجزای بازارهای تاریخی اسلامی بهره گرفت و زمینه حفاظت پویا از این قسم از دارایی‌‌های میراثی شهرهای اسلامی و ترمیم فعالیت‌‌ها و فضاهای اصیل آن‌‌ها را فراهم نمود و مفاهیم و ارزش‌‌های غنی مستتر آن‌‌ها را به نسل کنونی و آینده انتقال داد. ¬
 
متن کامل [PDF 2693 kb]   (435 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: شناسايي شكل زندگي مبتني بر سه مولفه کالبد، سبک زندگی و مفاهیم - معانی
دریافت: 1402/2/16 | پذیرش: 1402/7/8 | انتشار الکترونیک: 1402/7/27

فهرست منابع
1. ابن اخوه (قرشی)، محمد بن احمد. آیین شهرداری در قرن هفتم هجری. مترجم: جعفر شعار، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1395.
2. ابن خلدون، عبدالرحمن. تاریخ ابن خلدون. ترجمه: عبدالمحمد آیتی، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1368.
3. ابی¬زاده، الهام. بررسی عوامل مؤثر بر حس مکان بازار تاریخی تبریز در راستای حفاظت معنایی و ارزشی میراث معماری. تبريز: دانشگاه هنر اسلامی تبریز، دانشکده معماری، 1397.
4. ایروانی، جواد. اخلاق تجارت. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 1388.
5. باستانی پاریزی، محمدابراهیم. سیاست و اقتصاد عصر صفوی. تهران: نوبهار، 1357.
6. باندرين، فرانچسکو، و رون ون اوئرز. منظر شهري تاريخي؛ مديريت ميراث در قرن شهري. مترجم: پويا دولابي، پرستو عشرتي و سميه فدائي نژاد، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1398.
7. پورجعفر، محمدرضا، و علي پورجعفر. «نقش سرمایه اجتماعی در وضعیت اقتصادی بازارهای سنتی در ایران». مديريت شهري و روستايي (ویژه‌نامه)، (1390): 222-203.
8. حبیبی، محسن. از شار تا شهر (تحلیلی تاریخی از مفهوم شهر و سیمای کالبدی آن تفکر و تأثر). تهران: دانشگاه تهران، 1399.
9. حر عاملی، محمد. وسائل الشیعه (جلد 12). قم: موسسه آل البيت (ع)، 1370.
10. خطابخش، فريبا. تدوين برنامه مديريت يکپارچه در محوطه ميراث جهاني ميدان نقش جهان با رويکرد حفاظتي. پايان نامه دکتري. اصفهان: دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده حفاظت و مرمت، گروه مرمت اشياء تاريخي و فرهنگي، 1396.
11. رجایی، محمدکاظم. «ویژگی های بازار اسلامی در نظریه و عمل». نشریه معرفت اقتصاد اسلامی 3، (1389): 93 - 118.
12. رضوی، ابوالفضل. شهر، سیاست و اقتصاد در عهد ایلخانیان. تهران: امیرکبیر، 1388.
13. رفیعی سرشکی، بیژن، ندا رفیع زاده، و علی محمد رنجبرکرمانی. فرهنگ مهرازی (معماری) ایران. تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، 1382.
14. زینی، صادق. درسنامه احکام بازار: احکام شرقی در کسب و کار و تجارت. قم: انتشارات زینی، 1394.
15. ساکی، فرشته، و محسن جاوری. «نقش وقف در فرم دهی بافت شهری و حفظ و بقای آثار تاریخی، مطالعه موردی مجموعه علیقلی آقا در اصفهان». فصلنامه علمی مطالعات باستان‌شناسی پارسه 13، 4 (1399): 119-136.
16. سلطان زاده، حسين. فضاهای شهری در بافت های تاریخی ایران. تهران: دفتر پژوهش هاي فرهنگي، 1392.
17. شفقی، سیروس. بازار بزرگ اصفهان. اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری، مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل، 1385.
18. الشیخلی، صباح ابراهیم سعید. اصناف در عصر عباسی. مترجم: هادی عالم زاده، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1362.
19. صنعتکار، حسن. اخلاق در بازار به ضمیمه فتاوای حضرت امام خمینی (قدی سره) در آداب کسب و تجارت، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1380.
20. طغیانی، مهدی، و امین مرادی باصیری. احکام کسب و کار در اسلام. اصفهان: نشر طلایی، 1394.
21. عاملی، جعفر مرتضی. بازار در سایه حکومت اسلامی. مترجم: محمد حسینی، قم: موسسه انتشارات اسلامی، 1369.
22. عباسی، بشري. معماری پایدار اخلاق مدار اسلامی در بازار ایرانی (بازار بزرگ تهران). پايان نامه دکتري. تهران: دانشگاه تربيت مدرس، دانشکده هنر و معماري، گروه معماري، 1397.
23. فيلدن، برنارد م، و يوکا يوکيلهتو. مديريت در محوطه هاي ميراث جهاني. مترجم: پيروز حناچي، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1393.
24. قاری پور، محمد. بازار در شهر اسلامی؛ طراحی، فرهنگ و تاریخ. مترجم: خیزران اسماعیل‌زاده، اصفهان: نقش مانا، 1396.
25. قدیری. بهرام. زیرساخت های نامحسوس در بازارهای ایران. برگزارکننده: دانشگاه آزاد نطنز، 1400.
26. قرآن كريم (خط عثمان طه). مترجم: ناصر مكارم شيرازي. تهران: سازمان دارالقرآن كريم، نشر تلاوت، 1396.
27. قلی¬پور، حسن. «آداب و اقسام تجارت از منظر حقوق اسلام». نشریه پژوهش های فقه و حقوق اسلامی. 3 (1385): 41 - 56.
28. کج باف، علی‌اکبر. اصفهان در دوره سلجوقیان. اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری، 1394.
29. کوشک‌آباد، مهین. تجارت از دیدگاه اسلام. درگاه الکترونیک: www.pajoohe.ir. قم: پژوهشکده باقرالعلوم (ع)، 1395.
30. کیوانی، مهدی. پیشه وران و زندگی صنفی آنان در عصر صفویان. مترجم: یزدان فرخی، تهران: امیرکبیر، 1392.
31. محمدزاده، رحمت، و ناهيده رضائی. «تحلیلی بر تأثیر فعالیت‌های اقتصادی معاصر بر سازمان‌فضایی بازار بزرگ تبریز». معماری و شهرسازی ایران (JIAU) 13، 1 (1401): 143-163. doi: 10.30475/isau.2021.230419.1411.
32. محمدی ری شهری، محمد. میزان الحکمه. مترجم: حمیدرضا شیخی، قم: موسسه انتشارات اسلامی، 1377.
33. وحدت پور، شعله، و نيما ولي بيگ. «بازیابی معماری یادمانی ازدست‌رفتۀ سردر باغ زرشک اصفهان برپایۀ اسناد توصیفی و تصویری». منظر 15، 63 (1402): 6-25. doi: 10.22034/manzar.2023.390458.2233.
34. وحدت پور، شعله، نيما ولی بیگ، و افروز رحیمی آریایی. «مطالعه مقایسه ای کاروانسراهای درون شهری و برون شهری اصفهان در گستره کالبد معماری». هويت شهر 13، 3 (1398): 103-116.

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2024 CC BY-NC 4.0 | Culture of Islamic Architecture and Urbanism Journal

Designed & Developed by : Yektaweb