دوفصلنامه
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- گروه فرش، دانشکده هنر، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران ، Ghani@sku.ac.ir
2- گروه فرش، دانشکده فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
2- گروه فرش، دانشکده فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
چکیده: (13 مشاهده)
قالیهای محرابی دوره صفوی، با بهرهگیری از فرم طاقی و نقوشی چون قندیل، کتیبههای قرآنی و درختانی چون سرو، بازنمایی نمادین فضای مقدس و مفاهیم دینی-آیینی را در فرهنگ ایرانی منعکس میکنند. فرم طاقی، با ریشه در معماری چارطاقی پیشاسلامی، نمادی از قبله، وحدت کیهانی، و پیوند زمین و آسمان است. با وجود مطالعات پیشین در نشانهشناسی و تحلیل هندسی قالیها، تحلیل جامع نمادگرایی فرم طاقی با رویکرد آیکونولوژی پانوفسکی و مقایسه آن با محراب معماری مغفول مانده است. این خلأ، فهم پیوندهای فرمی و مفهومی میان قالیهای محرابی و معماری مقدس صفوی را محدود کرده است. هدف این پژوهش، تبیین نقش فرم طاقی در انتقال معانی دینی و کیهانی و بررسی ارتباط ساختاری و نمادین آن با محرابهای مساجد صفوی مانند مسجد شیخ لطفالله و مسجد امام اصفهان است. سؤال محوری پژوهش این است: فرم طاقی در قالیهای محرابی صفوی چگونه مفاهیم کیهانی و دینی را منتقل میکند و چه رابطهای با محراب معماری دارد؟ این مطالعه با روش کیفی و رویکرد آیکونولوژی پانوفسکی انجام شده و دادهها از قالیهای موزهای، اسناد تاریخی و تحلیلهای نشانهشناختی گردآوری شدهاند. یافتهها نشان میدهند که قالیهای محرابی و محرابهای معماری صفوی با بهرهگیری از نمادهای مشترک دینی و فرهنگی، بهعنوان ابزاری چندلایه، هم هویت محلی را حفظ کرده و هم نفوذ معنوی و فرهنگی این دوره را در سطح جهانی گسترش داده است. همچنین قالیهای محرابی، با قابلیت حمل، تجربه قدسی را دموکراتیزه کرده و هویت شیعی را در بستر صفوی ترویج دادند. این پژوهش، با ارائه تحلیلی میانرشتهای، جایگاه قالیهای محرابی را در فرهنگ بصری صفوی بازتعریف کرده و راه را برای مطالعات آیکونولوژیک در هنر ایرانی هموار میسازد.
واژههای کلیدی: قالیهای محرابی، محراب معماری، فرم طاقی، آیکونولوژی پانوفسکی، جهانبینی صفوی، نمادگرایی دینی
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
مطالعات تطبیقی معماری و شهرسازی در حوزه فرهنگی ایران
دریافت: 1404/4/18 | پذیرش: 1404/11/5
دریافت: 1404/4/18 | پذیرش: 1404/11/5
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |