fa بهبود کیفیت فضای شهری با افزودن به غنای محرک‌های حسی محیط (نمونه موردی: گذر هوسم، رودسر) مفهوم سازي نظريه پردازي در معماری و شهرسازی اسلامی Conceptualization of theorizing in Islamic architecture and urban ism پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">فرایند ادراک فضای شهری امروز، بیشتر برگرفته از داده‌های حس بینایی است؛ چراکه دیگر محرک‌های حسی محیط در ذهن و روان کاربر فضا انگیزشی پدید نمیآورند. پیشفرض این پژوهش این است که اگر محرکهایی، در محیط بهکار گرفته شده باشند که بتوانند تجربه‌ای چندحسی پدید آورند، بر کیفیت و غنای فضای شهری ‌افزوده می‌شود. هدف این پژوهش، بررسی راهکارهای بهبود کیفیت فضای شهری با افزودن به غنای حسی محیط و برانگیخته شدن همه حواس، برای همه گروه‌های گونه‌گون اجتماعی، سنی و جنسی و کم‌توان از نظر ادراک و حواس است. راهبرد این پژوهش، کیفی است؛ و روی نمونهای از محیط شهری کار شده که در شهر رودسر است و گذر هوسم نام دارد. مسیر پژوهش بدینگونه است که پس از بازشناسی گونههای محرک‌های حسی محیط بر پایه نگرش پدیدارشناسی و راهکارهای افزایش غنای گذرهای محلی در نمونه، معیارهای ارزیابی کیفیت محیط در سه سطح برای آن استخراج می‌شود. سپس بر پایه معیارهای سطح سوم، پرسشنامه لیکرت تنظیم میگردد؛ و با مشاهده میدانی، مطالعات حسگردی، مصاحبه و پرسشنامه، کیفیت این محرک‌ها در گذر هوسم، برداشت، ارزیابی و تحلیل میشود. یافتهها نشان میدهند که کیفیات فضایی گذر هوسم با داشتن محرک‌های حسی غنی، خشنودی و رضایت بالایی فراهم میکنند؛ و کیفیت‌هایی چون آرامش و سکوت، ایمنی، احساس و ادراک چندگانه، برانگیختن تخیل و خاطره، تجربه فضا و تصویر ذهنی وحدت‌بخش در فضا را بیشتر می‌کنند. از نظر میزان تأثیرگذاری، محرک‌های چشایی بیش از دیگر محرک‌های حسی و سپس محرک‌های بساوایی، شنوایی، بویایی، عضلات و بینایی مؤثرتر هستند. نتایج نشان میدهند که راهکارهایی چون پیونددهی مناسب کوچه و بن‌بست به گذرگاه اصلی، نورپردازی کوچه‌های پنهان فضا در شب، کاستن از سر‌و‌صدای خودروهای عبوری، کف‌سازی مناسب گذرگاه برای حرکت پیاده و نابینا و ایجاد کاربری‌ها و فعالیت در زمان‌ مختلف در این گذر، توصیه‌هایی سودمند هستند.</div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The perception of urban space today predominantly relies on visual data, since other environmental sensory stimuli often fail to engage the mind and psyche of users effectively. This research operates on the assumption that integrating stimuli that foster a multi-sensory experience can significantly enhance the quality and richness of urban environments. The study aims to explore methods for improving urban space quality by enriching the sensory experience, making it accessible and engaging for diverse social groups, ages, gender groups, and individuals with disabilities. This qualitative research focuses on Hosam Alley in Rudsar City. The research process begins by identifying various environmental sensory stimuli using a phenomenological approach. It subsequently establishes criteria for evaluating the quality of these stimuli at three distinct levels. Based on the third-level criteria, a Likert scale questionnaire is developed. The study employs field observations, sensory surveys, interviews, and questionnaires to assess the quality and impact of sensory stimuli in Hosam Alley. Findings indicate that the alley&#39;s rich sensory stimuli contribute to high user satisfaction, enhancing qualities such as tranquility, safety, and imaginative unity of the space. Among the sensory stimuli, gustatory elements are found to be the most effective, followed by haptic, auditory, olfactory, muscular, and visual stimuli. To further enhance the sensory experience in Hosam Alley, several strategies are recommended. These include improving connections between alleys and main passages, enhancing lighting in darker areas, reducing traffic noise, and ensuring appropriate flooring for both pedestrian and visually impaired movement. Additionally, organizing varied activities at different times can foster a more engaging and inclusive urban environment. Collectively, these strategies aim to transform Hosam Alley into a vibrant, multi-sensory space that invites and delights all users, ultimately enhancing the overall urban experience.</span></span></span></span></div> محرک‌های حسی, محرک چشایی, کیفیت فضای شهری, گذر هوسم, فضای شهری رودسر Sensory stimuli, gustatory stimuli, urban space quality, Hosam Alley, Rudsar urban space 81 106 http://ciauj-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-1108-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali Mohammad Ranjbar Kermani علی محمد رنجبر کرمانی MARanjbar@qom.ac.ir 10031947532846006812 10031947532846006812 Yes Faculty of Engineering, University of Qom, Qom, Iran گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه قم، قم، ایران Seyedeh Mahdieh Mirmiran سیده مهدیه میرمیران tiaj@tabriziau.ac.ir 10031947532846006813 10031947532846006813 No Faculty of Art and Architecture, Islamic Azad University, South Tehran Branch, Iran گروه معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران