fa واکاوی روابط هندسی پلان مقرنس‌های آجری دارای تخت در مساجد تاریخی مناطق مرکزی ایران به منظور بازیابی بخش‌های مفقود مقرنس مسجد جامع ساوه مطالعات تطبیقی معماری و شهرسازی در حوزه فرهنگی ایران the comparative studies of Architecture and Urbanism in the realm of Cultural Iran پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="font-size:12px;"><span style="line-height:2;"><span dir="RTL" lang="FA">مقرنس ایوان جنوبی مسجد جامع ساوه، در اوایل دهۀ 70 شمسی، با 8 قطار بازسازی شد. چند قطار باقی‌مانده از این مقرنس در تصاویر تاریخی، حاکی از آن است که قطارهای بازسازی شده، با ارتفاعی متفاوت از گذشته اجرا شده‌اند. با توجه به این‌که هیچ سند تاریخی از چگونگی فرم اولیۀ این مقرنس وجود ندارد و با درنظر گرفتنِ این‌که تاکنون پژوهشی به این مقرنس نپرداخته است، شناسایی تعداد قطار و فرم اولیۀ آن ضرورت دارد. پژوهش‌هایی که تاکنون به بازیابی بخش های مفقود مقرنس پرداخته‌اند، تنها، مقرنس‌های منتسب به دورۀ سلجوقی، ایلخانی را که فاقد عنصر تخت هستند، مورد بررسی قرار داده‌اند. هدف اصلی این پژوهش، آن است که به فرم اولیۀ پلان مقرنس نیم&rlm;کار ایوان جنوبی مسجد جامع ساوه نزدیک شود و تأثیر هم&rlm;نشینی عناصر پلان در مقرنس‌های نمونه را بر بازیابی بخش‌های مفقود مقرنس نیم&rlm;کار ایوان جنوبی مسجد جامع ساوه ارزیابی کند. داده‌اندوزی در بخشی از پژوهش با مطالعات کتابخانه‌ای و برداشت پلان‌ها به صورت میدانی از طریق فتوگرامتری برد کوتاه انجام می‌شود. روش تحلیل در پژوهش پیش رو، کمّی است و تحلیل داده با بهره‌گیری از هندسۀ عملیِ نظری و هندسۀ مسطحه صورت می‌گیرد. با توجه به ارتفاع دو قطار باقی مانده و نوع قوس نیم کار، مقرنس مذکور، 5 قطاره تشخیص داده شد. گونه‌شناسی عناصر پرکننده‌ پلان مقرنس‌های نمونه در قطار ماقبل آخر، هم نشینی‌های پرتکرار عناصر پلان‌ها و حدودی که مقرنس‌کاران برای اضلاع منحنی عناصر به کار می‌برند، به حصول چهار پلان برای این مقرنس منتهی شد. این تشخیص براساس مقرنس‌های نمونه صورت گرفت که در نهایت، روشی را برای بررسی‌های وسیع‌تر پیشنهاد می‌کند.</span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The partially demolished brick muqarnas </span><span new="" roman="" style="font-family:" times="">in the Jameh Mosque of Saveh </span><span new="" roman="" style="font-family:" times="">was reconstructed in the 1990s by rebuilding eight rows, known as <i>Qatār</i></span><i><span new="" roman="" style="font-family:" times="">. </span></i><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The historical depictions of the remaining rows of this demolished muqarnas suggest that the reconstructed components have been implemented at varying heights compared to their original configurations. There is, however, the lack of historical documents and images that can portray its original form. The oldest available images, under Madame Dieulafoy&rsquo;s patronage, date back to the Qajar period and only depict the demolished form of this structure. Also, due to the lack of prior research into its original form, the present study attempts to achieve the original form of this muqarnas in the best possible manner. Data was obtained through surveying the plan of muqarnas via a close-range photogrammetric technique. Furthermore, data analysis was performed based on the theoretical practice geometry and planar geometry associations. Considering the height of the remaining rows and the type of the semi-dome arch, the number of rows was identified, which was 5</span><span new="" roman="" style="font-family:" times="">. The typology of the filling elements in the penultimate row plan in the muqarnas of the statistical population, along with frequent arrangements of the plan elements and </span><span new="" roman="" style="font-family:" times="">specific boundaries employed by traditional craftsmen for the length of curved elements in the muqarnas components led to four propositions regarding the plan of this muqarnas</span></span></span></span></div> مقرنس آجری دارای تخت, بازیابی بخش مفقود, روابط هندسی, پلان مقرنس, مسجد جامع ساوه Brick Muqarnas with Horizontal Flat Elements, Retrieval of Missing Pieces, Geometric Associations, Muqarnas Plan, The Jameh Mosque of Saveh 253 282 http://ciauj-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-950-2&slc_lang=fa&sid=1 Elham Rezaei الهام رضایی rezaeielham82@gmail.com 10031947532846006762 0009-0005-9111-3338 No Architectural and Urban Conservation Department, Restoration and Conservation Faculty, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran گروه مرمت بنا و بافت‌های تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران Shahriar Nasekhian شهریار ناسخیان s.nasekhian@aui.ac.iri.ac.ir 10031947532846006763 10031947532846006763 Yes Architectural and Urban Conservation Department, Restoration and Conservation Faculty, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran گروه مرمت بنا و بافت‌های تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران Nima Valibeig نیما ولی بیگ n.valibeig@aui.ac.ir 10031947532846006764 10031947532846006764 No Architectural and Urban Conservation Department, Restoration and Conservation Faculty, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran گروه مرمت بنا و بافت‌های تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران