fa بازآفرینی شهری هویت‌محور: راهبردهایی برای احیای خاطرۀ جمعی در فضاهای آیینی (مورد مطالعه: میدان پیر رودبند دزفول) مطالعات تطبیقی معماری و شهرسازی در حوزه فرهنگی ایران the comparative studies of Architecture and Urbanism in the realm of Cultural Iran پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">میدان‌های تاریخی&ndash;آیینی به‌عنوان بسترهای شکل‌گیری خاطرۀ جمعی و بازنمایی هویت فرهنگی، &nbsp;در فرآیند توسعۀ شهری اغلب دچار تداخل عملکردی و گسست معنایی شده‌اند. محدودۀ تاریخی پیر رودبند دزفول دارای موقعیتی ویژه به لحاظ کالبدی، طبیعی، فرهنگی و آئینی می‌باشد که از گذشته‌های دور محل تجمعات آئینی مردم دزفول بوده است ولی اکنون دچار چالش‌ها و تنگناهایی شده است که ضرورت برنامه‌ریزی شهری برای برگزاری این آئین، مبتنی بر خاطرۀ جمعی احساس می‌شود. هدف این پژوهش، تدوین راهبردهای بازآفرینی این میدان با تأکید بر ارتقاء مؤلفه‌های هویت و خاطرۀ جمعی است. سوال اصلی تحقیق این است که در جهت بازآفرینی میدان آئینی پیر رودبند دزفول چه راهبردها، &nbsp;سیاست‌ها و برنامه‌های شهری با توجه به معیارهای هویت بخش و خاطره انگیز این مکان می توان اتخاذ نمود؟ روش تحقیق در این مطالعه، ترکیبی از تحلیل کیفی و راهبردی است که با استفاده از مدل SWOT و بر پایۀ مشاهدات میدانی و تحلیل‌های پیشین انجام گرفته است. ابتدا نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدیدهای موجود در سه بُعد کالبدی، عملکردی و معنایی استخراج و تحلیل گردید و سپس براساس آن، راهبردهای بازآفرینی در قالب چهار دسته (SO، &nbsp;ST، &nbsp;WO، &nbsp;WT) ارائه شد. نتایج نشان می‌دهد که مهم‌ترین چالش میدان، ضعف در کارکرد آیینی معاصر، تداخل با نظام دسترسی و کاهش حس ِتعلق ساکنین است. راهبردهای پیشنهادی از جمله ساماندهی کالبد فضا متناسب با آیین‌ها، &nbsp;بازتعریف مسیرهای حرکت، تقویت خوانایی و نشانه‌های هویتی و ارتقاء مشارکت اجتماعی، می‌تواند به احیای نقش فرهنگی&ndash;اجتماعی میدان و بازپیوند آن با خاطره و هویت جمعی منجر شود. این راهبردها، الگویی قابل تعمیم برای بازآفرینی فضاهای آیینی در بافت‌های تاریخی شهرهای ایرانی فراهم می‌آورد.</div> <div style="text-align: justify;">Historical-ritual squares in Iranian cities have long served as settings for the expression of collective memory, religious rituals, and socio-cultural identity. However, processes of modernization and urban development have often disrupted their functions and weakened their symbolic roles. Pir Roudband Square in Dezful represents a unique case where natural, physical, and ritual values converge, yet the space currently faces challenges such as functional disorder, traffic conflicts, and reduced social belonging. This study aims to formulate strategies for regenerating Pir Roudband Square with emphasis on strengthening its identity and collective memory. Using a qualitative and strategic approach based on field observations and previous findings, a SWOT analytical model was applied to identify internal strengths and weaknesses as well as external opportunities and threats. The results highlight major weaknesses in ritual functionality and spatial organization but also show potentials rooted in cultural memory and historical identity. Strategies derived from SWOT include redefining the spatial structure in harmony with ritual needs, organizing access routes, reinforcing symbolic elements, improving urban furniture and lighting, and fostering local participation. These measures can restore the cultural and social role of the square and serve as a model for regenerating ritual spaces in other historical urban contexts of Iran.</div> بازآفرینی شهری, راهبرد, مدل SWOT, خاطرۀ جمعی, هویت جمعی, پیر رودبند, دزفول Urban Regeneration, Strategy, SWOT Model, Collective Memory, Collective Identity, Pir Roudband, Dezful 1 30 http://ciauj-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-1354-1&slc_lang=fa&sid=1 Maryam Sekhavat مریم سخاوت m.sekhavat@stu.qom.ac.ir 10031947532846007948 10031947532846007948 Yes Faculty of Islamic Architecture and Urban Planning, University of Qom, Qom, Iran دانشکده معماری و شهرسازی اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران Behzad Vasigh بهزاد وثیق behzad_vasiq@yahoo.com 10031947532846007949 10031947532846007949 No Faculty of Architecture and Urban Planning, Jundi Shapur University of Technology, Dezful, Iran دانشکده معماری، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، دزفول، ایران