Culture of Islamic Architecture and Urbanism

fa برهم‌کنش مکان، رویداد و تجربه زیسته سالمندان در شکل‌گیری حافظه شهری (بافت مرکزی شهر زنجان) Place, Events, and Elderly Experiences in Shaping Urban Memory (The Case of city Central of Zanjan) شناسايي شكل زندگي مبتني بر سه مولفه کالبد، سبک زندگی و مفاهیم - معانی Identifying the way of life based on the three components of the body, lifestyle and concepts - meanings پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">حافظه شهری پدیده‌ای پویا و اجتماعی است که فراتر از کالبد فضا معنا می‌یابد و با خاطرات زیسته، رویدادها و روابط اجتماعی درهم‌تنیده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی ابعاد حافظه شهری سالمندان در بافت مرکزی شهر زنجان انجام گرفته است. رویکرد مطالعه کیفی و بر مبنای روش توصیفی-تبیینی بوده و با استفاده از مدل داده‌بنیاد به تحلیل روایت‌های سالمندان از مکان‌های شهری پرداخته است. جامعه پژوهش شامل سالمندانی با سابقه سکونت بیش از ۴۰ سال در زنجان و حضور مستمر در محدوده سبزه‌میدان بود. نمونه‌گیری به شیوه در دسترس و تا رسیدن به اشباع نظری با ۳۵ نفر انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و در چارچوب مدل زمینه‌گرا کدگذاری باز و محوری شدند. تحلیل‌ها شش مقوله اصلی شامل «گسست و فراموشی»، «هویت و فرهنگ»، «حوادث و رویدادها»، «سازگاری با هویت جدید»، «تجارت و کسب‌وکار» و «حس تعلق و ماندگاری ذهنی» را آشکار ساخت. یافته‌ها نشان داد مکان‌هایی چون عمارت ذوالفقاری، بازار، سبزه‌میدان، مسجد جامع و نیز برخی مکان‌های تخریب‌شده، علاوه بر کارکرد کالبدی، حامل معانی فرهنگی و تاریخی‌اند که در ذهن سالمندان به‌عنوان «حافظه زنده شهر» بازتولید شده‌اند. بر اساس نتایج، حافظه شهری حاصل برهم‌کنش میان مکان، رویداد و تجربه زیسته است و در فرآیندی زمان‌مند و پویا، میان تداوم و گسست در حرکت قرار دارد. در نهایت می‌توان نتیجه گرفت حافظه شهری در بافت مرکزی زنجان متأثر از پیوند میان مکان، رویداد، موجودیت اجتماعی و حس تعلق است که در تجربه ذهنی سالمندان معنا و تداوم می‌یابد.</div> <div style="text-align: justify;">Urban memory is a dynamic and social phenomenon that transcends the physical structure of space and intertwines with lived experiences, events, and social relations. This study aimed to investigate the dimensions of urban memory among the elderly in the central fabric of Zanjan. The research employed a qualitative approach with a descriptive–explanatory orientation, applying grounded theory to analyze elderly residents’ narratives about urban places. The study population consisted of elderly individuals with over 40 years of residence in Zanjan and frequent presence in the Sabzeh-Meydan area. Using purposive sampling until theoretical saturation, 35 participants were selected. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using open and axial coding within the grounded theory framework. The analysis revealed six main categories: (1) disconnection and forgetting, (2) identity and culture, (3) events and incidents, (4) adaptation to new identity, (5) commerce and business, and (6) sense of belonging and mental persistence. The findings showed that places such as the Zolfaghari Mansion, the Bazaar, Sabzeh-Meydan, the Jameh Mosque, and even demolished sites not only served physical functions but also embodied cultural and historical meanings, reproduced in the minds of the elderly as the “living memory of the city.” Urban memory emerges through the interaction of place, events, and lived experiences, developing as a time-bound and dynamic process oscillating between continuity and rupture. In the case of Zanjan’s central fabric, urban memory is shaped by the interconnection of place, events, social.</div> حافظه شهری, مکان, رویداد, سالمندان, زنجان Urban memory, Place, Event, Elderly, Zanjan 57 80 http://ciauj-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-1358-1&slc_lang=fa&sid=1 Alireza Daviran علیرضا دویران a.daviran@cfu.ac.ir 10031947532846007953 10031947532846007953 Yes Department of Geography Education, Farhangian University, Tehran, Iran گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران