fa تبیین نقش ارتباطات فرهنگی-اجتماعی در انتقال الگوهای معماری روسی به ایران عصر قاجار فرهنگ و سبك زندگي Culture & lifestyle پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">ورود الگوهای معماری غربی به ایران عصر قاجار، پدیده‌ای چندعاملی بود که در آن، روسیه به سبب هم‌جواری جغرافیایی و ارتباطات گسترده، به یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال این الگوها به ایران تبدیل شد. با وجود پژوهش‌های متعدد درباره ابعاد سیاسی و کلان روابط ایران و روسیه، نقش ارتباطات فرهنگی-اجتماعی در انتقال و پذیرش الگوهای معماری روسی کمتر به‌طور مستقل بررسی شده است. از این رو، هدف این پژوهش، تبیین سازوکارهای فرهنگی-اجتماعی انتقال معماری روسی به ایران عصر قاجار و شناسایی کانال‌های اصلی این فرایند است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش تاریخی-تحلیلی، بر پایه تحلیل محتوای اسناد و منابع کتابخانه‌ای، به‌ویژه سفرنامه‌های رجال قاجار، انجام شده است. برای تحلیل داده‌ها از مدل اشاعه نوآوری راجرز استفاده شد تا معماری روسی به مثابه یک نوآوری فرهنگی در بستر اجتماعی ایران قاجاری بررسی شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که انتقال این الگوها عمدتاً از سه کانال درهم‌تنیده صورت گرفته است: نخست، &laquo;معماری همزیستی و زندگی روزمره&raquo; که از طریق حضور مهاجران و شکل‌گیری الگوهای سکونتی جدید عمل می‌کرد. دوم، &laquo;معماری نهادهای فرهنگی و اجتماعی&raquo; که با معرفی فضاها و کاربری‌های نوینی چون مدارس جدید و تماشاخانه‌ها همراه بود و سوم، &laquo;انتقال ناملموس دانش&raquo; که از طریق زبان، واژگان فنی و مهارت‌های استادکاران تحقق می‌یافت. این کانال‌ها با تغییر ذائقه، آشنا کردن جامعه با سبک‌های نوین زندگی و فراهم کردن زیرساخت ذهنی و فنی لازم، زمینه پذیرش و بازتولید برخی الگوهای معماری روسی را در ایران فراهم کردند. از این منظر، انتقال معماری در عصر قاجار تنها پیامد تصمیم‌های سیاسی نبود، بلکه از خلال تعاملات روزمره و عاملیت اجتماعی نیز شکل گرفت.</div> <div style="text-align: justify;">The introduction of Western architectural patterns into Qajar-era Iran was a multifaceted phenomenon in which Russia, due to its geographical proximity and extensive relations with Iran, became one of the principal channels through which these patterns were transmitted. Despite the considerable body of scholarship on the political and macro-level dimensions of Iran&ndash;Russia relations, the role of socio-cultural interactions in the transmission and reception of Russian architectural patterns has rarely been examined as an independent field of inquiry. Accordingly, this study aims to elucidate the socio-cultural mechanisms through which Russian architecture was transmitted to Qajar-era Iran and to identify the main channels involved in this process. Adopting a qualitative approach and a historical-analytical method, the research is based on the content analysis of documentary and library sources, particularly the travelogues of Qajar statesmen. Rogers&rsquo; Diffusion of Innovations model is employed as an analytical framework in order to examine Russian architecture as a cultural innovation within the social context of Qajar-era Iran. The findings indicate that the transmission of these patterns occurred primarily through three intertwined channels. The first was the &ldquo;architecture of coexistence and everyday life,&rdquo; which operated through the presence of migrants and the formation of new residential patterns. The second was the &ldquo;architecture of cultural and social institutions,&rdquo; which introduced new spaces and functions such as modern schools and theaters. The third was the &ldquo;intangible transmission of knowledge,&rdquo; realized through language, technical vocabulary, and the skills of master builders. By transforming taste, familiarizing society with new modes of living, and providing the necessary mental and technical infrastructure, these channels laid the groundwork for the acceptance and reproduction of certain Russian architectural patterns in Iran. From this perspective, the transmission of architecture in the Qajar period was not merely the outcome of political decisions, but was also shaped through everyday interactions and social agency.</div> ارتباطات فرهنگی-اجتماعی, روابط ایران و روسیه, معماری دوره قاجار, معماری روسی, انتقال معماری, اشاعه نوآوری Socio-Cultural Interactions, Iran–Russia Relations, Qajar Architecture, Russian Architecture, Architectural Transmission, Diffusion of Innovations 0 0 http://ciauj-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-1373-1&slc_lang=fa&sid=1 Behnaz Montazer بهناز منتظر B.montazer@kamal.ac.ir 10031947532846008489 10031947532846008489 Yes Department of Architecture, Aeenkamal Institute of Higher Education, Urmia, Iran گروه معماری، موسسه آموزش عالی آئین کمال، ارومیه، ایران