fa شناسایی عوامل تاثیرگذار بر باززنده سازی بافت تاریخی بازار تبریز بر اساس تجربه های موفق جهانی فرهنگ و سبك زندگي Culture & lifestyle پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">باززنده‌سازی بافت‌های تاریخی، فراتر از یک فرآیند کالبدی، تلاشی جامع برای حفظ هویت فرهنگی، ارتقای کارکردهای اقتصادی و اجتماعی، و حفاظت از میراث معماری ارزشمند شهرهاست. بازار تاریخی تبریز، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین بازارهای سرپوشیده جهان، علی‌رغم ارزش بی‌بدیل فرهنگی و تاریخی خود، با چالش‌هایی نظیر فرسودگی ساختاری، افت عملکرد اقتصادی و عدم بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در مدیریت و مرمت مواجه است.هدف این پژوهش، شناسایی و اولویت‌بندی عوامل اثرگذار بر باززنده‌سازی بازار تبریز بر اساس تجارب موفق جهانی است. برای تحقق این هدف، پژوهش به‌صورت ترکیبی انجام شد: در مرحله نخست با رویکرد کیفی و مطالعه تطبیقی نمونه‌های موفق بین‌المللی (مانند بازار بزرگ استانبول و بازار عطبه قاهره) عوامل کلیدی استخراج گردید؛ در مرحله دوم این عوامل با بهره‌گیری از روش تصمیم‌گیری چندمعیاره تاپسیس تحلیل و اولویت‌بندی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد حفظ هویت فرهنگی (با شاخص 1) در جایگاه نخست اهمیت قرار دارد و تأکید می‌کند که بدون حفظ ویژگی‌های تاریخی، اقدامات باززنده‌سازی اثربخشی مطلوبی نخواهند داشت. پس از آن، اهمیت تاریخی بنا (با شاخص 0.76) و توجه به ارزش‌های تاریخی، ضرورت اصلی در برنامه‌ریزی مرمت است. عوامل دیگری نظیر وضعیت فیزیکی و میزان تخریب بنا، بازسازی جزئیات معماری و رعایت استانداردهای محیطی (هرکدام با شاخص 0.7) نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت این فرآیند دارند. همچنین، مشارکت فعال جامعه محلی و استفاده از فناوری‌های نوین (هرکدام با شاخص 0.43) از دیگر عوامل کلیدی هستند که بر ضرورت هم‌افزایی میان مدیریت شهری، کسبه و ذی‌نفعان محلی و بهره‌گیری از ابزارهای نوین برای مستندسازی و مرمت تأکید دارند. در مقابل، ایمنی و استحکام سازه (با شاخص 0.2) و تأمین منابع مالی پایدار (با شاخص 0) در اولویت‌های پایین‌تر قرار گرفتند که نشان‌دهنده تقدم عوامل فرهنگی و مدیریتی بر مسائل فنی و اقتصادی در این نوع پروژه‌ها است. نتایج پژوهش بر ضرورت تدوین برنامه‌های باززنده‌سازی مبتنی بر حفظ هویت تاریخی، جلب مشارکت مؤثر جامعه محلی، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و تأمین مالی پایدار تأکید دارد تا بازار تبریز نه‌تنها به‌عنوان یک میراث فرهنگی ارزشمند حفاظت شود، بلکه به بستری برای رونق اقتصادی و توسعه پایدار گردشگری تبدیل گردد.</div> <div style="text-align: justify;">The revitalization of historical contexts is a comprehensive effort to preserve cultural identity, enhance socio-economic functions, and protect urban architectural heritage. The historical bazaar of Tabriz, one of the world&#39;s largest and oldest covered markets, faces structural deterioration, declining economic performance, and insufficient application of modern technologies in management and restoration. This study aims to identify and prioritize factors affecting Tabriz Bazaar&#39;s revitalization based on successful global experiences. A mixed-method approach was employed: first, key factors were extracted through qualitative comparative analysis of successful international cases (e.g., Grand Bazaar of Istanbul, Ataba Bazaar of Cairo); second, these factors were prioritized using the TOPSIS multi-criteria decision-making method.Findings indicate that preserving cultural identity (index = 1.00) ranks first, underscoring that revitalization efforts fail without maintaining historical features. Historical significance (0.76) follows as a core requirement in restoration planning. Physical condition and damage extent, restoration of architectural details, and compliance with environmental standards (each 0.70) also play decisive roles. Active local community participation and adoption of modern technologies (each 0.43) are key factors, emphasizing synergy among urban management, local stakeholders, and digital documentation tools. Conversely, structural safety and strength (0.20) and sustainable financial resources (0.00) ranked lower, indicating the primacy of cultural and managerial dimensions over purely technical and economic concerns in such projects.The results highlight the necessity of developing revitalization programs grounded in preserving historical identity, fostering effective local participation, leveraging new technologies, and ensuring sustainable financing. Such an approach will protect Tabriz Bazaar as invaluable cultural heritage while transforming it into a platform for economic prosperity and sustainable tourism development.</div> باززنده‌سازی, بافت‌های تاریخی, حفاظت میراث فرهنگی, بازار تاریخی تبریز Revival, Historical Textures, Cultural Heritage Preservation, Tabriz Historical Bazaar 0 0 http://ciauj-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-947-1&slc_lang=fa&sid=1 Leila Rahimi لیلا رحیمی l.rahimi@tabrizu.ac.ir 10031947532846008508 10031947532846008508 Yes Department of Architecture, Faculty of Civil Engineering, University of Tabriz, Tabriz, Iran گروه معماری، دانشکده عمران، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Tarlan Zarneshani Asl طرلان زرنشانی اصل zarneshaniasl_tarlan@yahoo.com 10031947532846008509 0009-0005-8557-9959 No Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران