fa خوانش پدیدارشناسانه معاصر از حس مکان در طراحی منظر؛ واکاوی تجربه زیسته کاربران در فضاهایی نمادین شهری، موردپژوهی: پل طبیعت تهران مطالعات تطبیقی معماری و شهرسازی در حوزه فرهنگی ایران the comparative studies of Architecture and Urbanism in the realm of Cultural Iran پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">در سال‌های اخیر، حس مکان و سطوح مختلف آن که نشان‌دهنده نوعی همبستگی ویژه میان فرد و محیط است؛ به‌عنوان مؤلفه‌ای اساسی در ارتقا ارزش و هویت‌بخشی به بافت‌های شهری مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به اهمیت این حس به عنوان شاخص کلیدی در کیفیت بخشی فضای طراحی شده، نوشتار حاضر به بررسی مؤلفه‌های بنیادین حس مکان در طراحی منظر معاصر، با مطالعه موردی پل طبیعت تهران، می‌پردازد. بر این اساس پژوهش پیش‌رو با روش آمیخته و راهبرد تحلیل محتوای کیفی با بهره‌گیری از تکنیک‌های کدگذاری باز و محوری به‌دنبال شناسایی و تبیین عواملی است که به شکل‌گیری حس مکان در این‌گونه از فضاهای شهری کمک می‌کنند. بدین ترتیب جهت نیل به هدف یاد شده مصاحبه‌های نیمه‌ساختار یافته عمیق برای تدقیق مؤلفه های به دست آمده در مبانی نظری و نیز کدهای اولیه حاصل از مصاحبه‌ها و توزیع پرسش‌نامه محقق‌ساخته میان 383 نفر از کاربران پل طبیعت به روش نمونه گیری تصادفی ساده انجام پذیرفت. بدین صورت که از آماره های توصیفی و استنباطی در تحلیل نتایج استفاده شد. روایی پرسش‌نامه توسط 20 نفر از صاحب‌نظران با استفاده از روش محتوایی لاوشه (0/81) محاسبه و پایایی آن از طریق محاسبه آلفای کرونباخ (0/726) مورد تأیید قرار گرفت. داده‌های حاصل از پرسش نامه با استفاده از نرم‌افزار SPSS تجزیه و تحلیل شد و در ادامه آزمون همبستگی اسپیرمن برای سنجش میزان وابستگی داده‌ها و روش دلفی فازی برای تعیین اهمیت نسبی مؤلفه‌ها به کار رفت. نتایج نشان می‌دهند که جنبه‌های تعاملی و ابعاد چندوجهی حضور انسان (مانند تعاملات اجتماعی، فرهنگی و فعالیت‌های غیررسمی)، خوانایی، حس ایمنی (احساس امنیت کاربران)، این‌همانی با فضا (احساس تعلق و همبستگی با محیط) و کیفیت سطوح، با شکل‌گیری حس مکان در پل طبیعت همبستگی قابل توجهی دارند. این نتایج اهمیت ابعاد کالبدی و ادراکی محیط را در مقایسه با صرف تنوع فضایی، برجسته می‌سازند. علاوه بر این، یافته های پژوهش بیانگر آن است که توجه هدفمند به فضاهای جانبی و همچنین ارجاع به تجربیات معماری تاریخی، در صورتی که سازه‌های معاصر در جهت پاسخگویی به نیازهای پایدار جسمی و روانی کاربران عمل کنند، نقشی حیاتی در ارتقاء حس مکان ایفا می‌نمایند. این پژوهش با ارائه دیدگاهی جامع، راهکارهایی را برای طراحی فضاهای شهری با حس مکان قوی‌تر ارائه می‌دهد.</div> <div style="text-align: justify;">In recent years, the sense of place and its various levels&mdash;reflecting a special correlation between individual and environment&mdash;have been recognized as fundamental components in enhancing the value and identity of urban contexts. Given the importance of this sense as a key indicator of designed space quality, this study examines the fundamental components of sense of place in contemporary landscape design, with a case study of Tabiat Bridge in Tehran. Using a mixed method and qualitative content analysis strategy through open and axial coding, the research identifies factors contributing to the formation of sense of place in such urban spaces. In-depth semi-structured interviews were conducted to verify the components obtained from theoretical foundations and initial codes, alongside a researcher-made questionnaire distributed among 383 users of Tabiat Bridge via simple random sampling. Descriptive and inferential statistics were employed for analysis. Questionnaire validity was confirmed by 20 experts using Lawshe&#39;s content method (0/81), and reliability was verified through Cronbach&#39;s alpha (0/726). Data were analyzed using SPSS, with Spearman correlation test measuring data dependence and fuzzy Delphi method determining the relative importance of components. Results show that interactive aspects and multifaceted dimensions of human presence (social and cultural interactions, informal activities), readability, sense of safety, identification with space (belonging and solidarity with the environment), and surface quality have a significant correlation with the formation of sense of place in Tabiat Bridge. These results highlight the importance of physical and perceptual dimensions over mere spatial diversity. Furthermore, purposeful attention to lateral spaces and references to historical architectural experiences play a vital role in enhancing sense of place when contemporary structures meet users&#39; sustainable physical and psychological needs. By providing a comprehensive perspective, this research offers solutions for designing urban spaces with a stronger sense of place.</div> حس مکان, طراحی منظر معاصر, پل طبیعت تهران, فضاهای عمومی شهری, دلبستگی به مکان Sense of Place, Contemporary Landscape Design, Tabiat Bridge Tehran, Urban Public Spaces, Place Attachment 0 0 http://ciauj-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-1427-1&slc_lang=fa&sid=1 Ezzat Ahmadi عزت احمدی ezzat.ahmadi9793@gmail.com 10031947532846008490 0009-0004-9874-0062 No Department of Architecture, Shab.C., Islamic Azad University, Shabestar, Iran گروه معماری، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران Mehrvash Kazemi Shishvan مهروش کاظمی شیشوان m.kazemi73@iau.ac.ir 10031947532846008491 10031947532846008491 Yes Department of Architecture, Shab.C., Islamic Azad University, Shabestar, Iran گروه معماری، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران Akram Hosseini اکرم حسینی 10031947532846008492 10031947532846008492 No Department of Architecture, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran گروه معماری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Lachin Pahlavan Alamdari لاچین پهلوان علمداری 10031947532846008493 10031947532846008493 No Department of Architecture, Aza.C., Islamic Azad University, Azarshahr, Iran گروه معماری، واحد آذرشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آذرشهر، ایران