fa واکاوی رابطه معماری احیاشده با رفتار محیطی کاربران در خانه‌های احیاشده قزوین (مطالعه موردی: خانه شیرخورشیدی، زعیم و بهروزی‌ها) فرهنگ و سبك زندگي Culture & lifestyle پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">احیای خانه‌های تاریخی در ایران، با وجود توجه به حفظ و بهبود ویژگی‌های کالبدی، کمتر از منظر رابطه میان ویژگی‌های عینی فضا، ادراک کاربران و رفتار محیطی آنان بررسی شده است. این پژوهش با هدف واکاوی رابطه معماری احیاشده با رفتار محیطی کاربران در خانه‌های تاریخی قزوین و شناسایی مسیر تأثیرگذاری مؤلفه‌های کالبدی و ادراکی بر رفتار کاربران انجام شده است. پژوهش با رویکرد ترکیبی و با بهره‌گیری از پیمایش تحلیلی انجام گرفت. داده‌های اصلی از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته گردآوری و مؤلفه‌های معماری احیاشده در دو دسته کالبدی پویا شامل سبزینگی، نورپردازی، تهویه، آکوستیک و کیفیت بصری و کالبدی ایستا شامل تطبیق‌پذیری، دسترسی‌پذیری، الحاقات و مداخلات جدید، حفظ بنا و الگوهای استفاده بررسی شدند. در کنار این داده‌ها، ابعاد ادراکی-شناختی و رفتاری کاربران شامل احساس تعلق و رضایت، تصویر ذهنی از بنا، درک ارزش‌های تاریخی، احساس امنیت و آسایش، تعاملات اجتماعی و الگوهای استفاده ارزیابی شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی، تحلیل عاملی و مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام شد و مشاهدات میدانی و ردیابی فعالیت‌های کاربران به‌عنوان شواهد عینی و مکمل برای تفسیر یافته‌های کمی مورد استفاده قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد که معماری احیاشده تأثیر مستقیم و معناداری بر رفتار محیطی کاربران دارد. در میان مؤلفه‌های کالبدی پویا، کیفیت بصری و در میان مؤلفه‌های کالبدی ایستا، حفظ بنا از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بودند؛ در بعد ادراکی نیز تصویر ذهنی از بنا و احساس تعلق و رضایت نقش برجسته‌ای داشتند. مشاهدات میدانی نشان داد که خانه‌های مورد مطالعه از مسیرهای متفاوتی، از جمله انطباق‌پذیری عملکردی، غنای بصری و ایجاد آرامش و خلوت، زمینه شکل‌گیری رفتارهای مطلوب کاربران را فراهم کرده‌اند. در مجموع، یافته‌ها نشان می‌دهد که رفتار محیطی کاربران حاصل تعامل میان ویژگی‌های عینی معماری، کیفیت‌های محیطی و ادراک کاربران است و احیای موفق خانه‌های تاریخی مستلزم توجه هم‌زمان به ابعاد کالبدی، عملکردی و ادراکی فضاست.</div> <div style="text-align: justify;">Despite attention to preserving and improving physical features, the revitalization of historic houses in Iran has been less examined from the perspective of the relationship between objective features of space, users&#39; perception, and their environmental behavior. This study aims to explore the relationship between revitalized architecture and users&#39; environmental behavior in historic houses of Qazvin and to identify the pathways through which physical and perceptual components influence users&#39; behavior. The research employed a mixed-methods approach using analytical survey. Primary data were collected through a researcher-made questionnaire, and the architectural components of revitalization were examined in two categories: dynamic physical components, including greenery, lighting, ventilation, acoustics, and visual quality; and static physical components, including adaptability, accessibility, new additions and interventions, building preservation, and patterns of use. Alongside these data, users&#39; perceptual-cognitive and behavioral dimensions were assessed, including sense of belonging and satisfaction, mental image of the building, perception of historical values, sense of security and comfort, social interactions, and patterns of use. Data analysis was conducted using descriptive statistics, factor analysis, and structural equation modeling, while field observations and tracking of user activities were used as complementary evidence to interpret quantitative findings. Findings showed that revitalized architecture has a direct and significant effect on users&#39; environmental behavior. Among dynamic physical components, visual quality, and among static physical components, building preservation were the most influential factors; in the perceptual dimension, mental image of the building and sense of belonging and satisfaction played prominent roles. Field observations revealed that the studied houses provided the ground for desirable user behaviors through different pathways, including functional adaptability, visual richness. Overall, the findings indicate that users&#39; environmental behavior results from the interaction between objective architectural features, environmental qualities, and users&#39; perception, and successful revitalization of historic houses requires simultaneous attention to the physical, functional.</div> معماری احیاشده, رفتار محیطی, خانه‌های تاریخی قزوین, معادلات ساختاری, مشاهدات عینی, سنجش کمی Revived Architecture, Environmental Behavior, Historical Houses of Qazvin, Structural Equation Modeling, Objective Observations, Quantitative Assessment 0 0 http://ciauj-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-1448-1&slc_lang=fa&sid=1 Azadeh Aslani آزاده اصلانی مهر azimehr71@gmail.com 10031947532846008467 0009-0009-1923-4572 No Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران Sara Shariati سارا شریعتی sara_shareati@iau.ir 10031947532846008468 10031947532846008468 Yes Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران Maryam Armaghan مریم ارمغان armaghan@iau.ac.ir 10031947532846008469 10031947532846008469 No Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران