fa تأملی بر مفهوم ساختار و چگونگی شناسایی آن در شهر ایرانی پیش از دوران مدرن شناسايي شكل زندگي مبتني بر سه مولفه کالبد، سبک زندگی و مفاهیم - معانی Identifying the way of life based on the three components of the body, lifestyle and concepts - meanings پژوهشي Original Article <p dir="RTL" style="text-align: justify;">ساختار واژه‌ای پیچیده است که با معانی مختلفی به کار می‌رود. در این مقاله تلاش شده با بررسی ریشه&shy; شناختی و تاریخ تحول مفهوم ساختار، معانی و کاربردهای آن در حوزه مطالعات شهری شناسایی و بر اساس آن در چگونگی شناسایی ساختار شهر ایرانی در پیش از دوره مدرن بحث شده و نمونه &shy;ای از کاربرد آن در شناسایی ساختار اصلی شهر تهران در درون حصار طهماسبی نشان داده شود.</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">این بررسی نشان می‌دهد که در معماری و شهرسازی زیست همزمان ساختار با معانی مختلف، سبب چندگانگی مفهوم آن شده است؛ هرچند معماران و شهرسازان مدرن آن را چنان به کار می&shy;برند که به نظر می&shy; رسد دلالت بر <em>چیزی </em>می&shy;کند. چنین <em>چیزی</em> در مطالعات مربوط به ساختار کالبدی ـ فضایی و به ویژه در قالب مفهوم ساختار اصلی شهر در سالیان گذشته مورد نظر بوده و هست. چنین ساختاری نه تنها در شهر معاصر بلکه در شهرهای پیش از دوران مدرن ایران نیز جستجو شده است. شناسایی چنین ساختاری با استفاده از تحلیل ساختار فضایی که ترکیبی از رویکردهای گونه&shy; شناسانه، ریخت&shy; شناسانه و معناشناسانه است و مفاهیم مختلف ساختار را(چنان که در حوزه&shy; های مختلف مطرح شده) در خود می&shy; گنجاند می&shy;تواند بخش اصلی شهر را معین سازد که شالوده نمادین و بخش پایدار آن را تشکیل داده و بخش&shy; های دیگر شهر از آن تبعیت می&shy; کنند و به این ترتیب شکل شهر را مشخص کند. چنین رویکردی نشان می‌دهد که صورت ثابت ساختار اصلی شهر ایرانی ـ اسلامی(چنان که در مطالعات پیشین مطرح شده)، واقعیت ساختار شهر ایرانی را در همه دوره‌ها و به ویژه دوره‌های متأخر(صفویه و قاجاریه) نشان نمی‌‌دهد.</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">ضمناً در ترکیب تحلیل فضایی با ساختار معنایی می‌توان ساختارهای دیگری را در شهر ایرانی قبل از دوره مدرن جستجو کرد که متمایز از ساختار اصلی آن است.</p> <p style="text-align: justify;">Structure is a complex concept with different meanings. In this paper, I&#39;ve tried, by tracing the origins of the word and history of its changes, to show its meanings and uses in urban studies. On this basis, I&#39;ll discuss how by adopting different approaches based upon different concepts of structure one can try to recognize the basic structure of the Iranian pre-modern cities and as a case I&rsquo;ll employ it to determine the basic structure of Tehran within its wall, built by Shah Tahmasp of Safavid kings, in Qajarid period (until mid nineteenth century).</p> <p style="text-align: justify;">This study shows that coexistence of different concepts of the<em> structure</em> has resulted in different meanings for it; although it has been used by modern architects and urban planners as if being a<em> thing</em>. Being as a <em>thing</em> is what is assumed in studies on basic structure of the cities. Recognizing main structure with a spatial analysis which is a combination of typological, morphological and symbolic meaning analysis can define the essential part of the spatial form which constitutes its symbolic and durable part and other parts of the city follow its spatial form. Thus, the essential part structures the form of the city. This study shows that an unchangeable form for basic structure of Iranian cities can not reveal the reality of urban spatial structure of Iranian cities in different periods and especially in later -Safavid and Qajarid - periods. So, studies that have determined the urban spatial structure of Iranian cites as a rigid form during its history of Islamic period (for example model proposed by Gaube) can&rsquo;t be generalized to all Iranian cities in their whole Islamic times. This is especially true for cities that evolved during early modern times, from Safavid period on. Rapid expansion of some cities in this era, for example the case of Tehran in Qajarid Period, made their main structure subject to rapid and sometimes broad changes. Analysis of urban spatial structure of Tehran, from the time it was chosen as capital of Qajar dynasty to demolition of its Safavid walls in mid 19^th century shows this state of changing conditions. By employing typological, morphological and signification analysis; it has been concluded that the basic structure of Tehran in this period, not only included paths and places which were along the main axis leading from gates to city center(as described by Gaube or&nbsp; other scholars in their studies of basic structure of Iranian cites), but also included paths and places in other parts of the city which were in the course of rapid construction especially along the water canals(<em>qanats</em>).Thus, the findings also shows that main structure of the city was in accordance with the hydrographic and tectonic structure of the city.</p> <p style="text-align: justify;">By combination of urban spatial structure analysis with search for structures which were meaningful for people, other structures can be defined in pre-modern Iranian cities, especially a secondary spatial structure in Qajarid period which was formed on the basis of people&rsquo;s cultural, social and everyday life.</p> شهر ایرانی, پیشا مدرن, ساختار, ساختار اصلی, تهران قاجار. Iranian Cities, Pre-Modern, Structure, Basic Structure, Qajar Tehran. 45 68 http://ciauj-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-438-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Ahari زهرا اهری z_ahari@sbu.ac.ir 1003194753284600996 1003194753284600996 Yes Shahid Beheshti University دانشگاه شهید بهشتی