در طول تاریخ دانش بشر، توجه گسترده‌ای به پرورش و بهره‌گیری مؤثر از قدرت تفکر معطوف شده است. در طراحی معماری، فرآیند طراحی ریشه در توانمندی‌های شناختی طراح دارد و دانش هندسه نقشی محوری در شکل‌گیری تفکر معماری ایفا می‌کند. شناسایی جایگاه دانش هندسه در تفکر طراحی معماری، مسئلۀ اصلی این پژوهش است. هدف این مطالعه، ارائۀ مدلی مفهومی از تفکر هندسی در طراحی معماری به‌منظور شناخت و بهره‌گیری از دانش هندسه در ارتقای مهارت‌های شناختی و طراحی معماران است که بر پایۀ دیدگاه‌های نظری و با استفاده از رویکرد نظریۀ زمینه‌ای انجام شده است. پژوهش با بررسی منابع کتابخانه‌ای و نظرات کارشناسان صورت گرفته و تحلیل داده‌ها بر اساس چارچوب نظریۀ زمینه‌ای استراوس و کوربین و از طریق سه مرحلۀ کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی، با بهره‌گیری از نرم‌افزار مکس‌کیودا انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد تفکر هندسی در معماری تحت تأثیر عوامل علی، از جمله استواری و صحت استدلال‌های هندسی و ریاضی و نقش هندسه به‌عنوان پایه و اساس دانش معماری؛ عوامل زمینه‌ای، شامل تمایز میان هندسۀ حسی و هندسۀ عقلی و نیز هندسۀ عملی و نظری؛ و عوامل مداخله‌گر، شامل اندازه‌ها، کمیت‌ها و قوانین هندسۀ کمی و کیفی قرار دارد. این عوامل، زمینۀ اعمال راهبردهایی همچون ارزشمندی قضایای هندسی بر پایۀ استدلال منطقی و کشف قوانین هندسی از طریق استدلال قیاسی و مطالعۀ نظام‌مند را فراهم می‌کنند. پیامدهای به‌کارگیری این راهبردها شامل توانایی اندازه‌گیری، درک، ترسیم و پیاده‌سازی اشکال معماری با بهره‌گیری از دانش هندسه، افزایش وضوح و سازمان‌یافتگی ذهنی و نقش مثبت هندسه در شفافیت تفکر است. این مدل مفهومی، چارچوبی نظری برای درک و ارتقای فرآیند تفکر و طراحی معماری فراهم می‌آورد.