Culture of Islamic Architecture and Urbanism

fa ارزیابی طرح جامع شهر تبریز از منظر تحقق ‌پذیری عدالت اسلامی An Appraisal of the Tabriz Comprehensive Plan in terms of the Feasibility of Islamic Justice فرهنگ و سبك زندگي Culture & lifestyle پژوهشي Original Article تسلط نظام سرمایه&rlm;‌داری بر ساختارها و فرایندهای برنامه&rlm;‌ریزی شهری، بین منافع خصوصی و عمومی در هنگام تولید و بازتولید فضاهای شهری، تعارض ایجاد کرده است. برنامه&rlm;‌ریزی شهری عدالت&rlm;‌محور رهیافتی نوین برای حل این تعارض است. اما به دلیل وابستگی مفهوم عدالت به شرایط زمانی، مکانی و جهان&rlm;‌بینی، ارائۀ چارچوبی جهان&rlm;‌شمول از عدالت فضایی تا حدودی ناممکن است اما منطبق&rlm;‌سازی آن با ارزش&rlm;‌های جامعۀ مورد مطالعه ضرورت دارد. این پژوهش از یک سو به دنبال تبیین چارچوبی جهت ارزیابی عدالت فضایی منطبق بر ارزش&rlm;‌های جامعۀ اسلامی- ایرانی و از سوی دیگر به دنبال ارزیابی آخرین طرح جامع تبریز از لحاظ میزان و چگونگی دستیابی آن به عدالت فضایی در شهر است. روش پژوهش در بخش تبیینی، استدلال منطقی و در بخش ارزیابی، تحلیل محتواست. مفهوم عدالت در آرای متفکران پرورش‌&rlm;یافته در جهان&rlm;‌بینی اسلامی با چهار معیار کانونی هم&rlm;‌عرض «کنترل اجتماعی»، «حق»، «کرامت انسانی» و «انصاف» گره خورده است. از ترجمۀ این معیارها در ساحت برنامه&rlm;‌ریزی شهری می&rlm;‌توان به چهار معیار هم&rlm;‌عرض «خودتنظیمی»، «حق مردم بر شهر»، «توانمندسازی» و «تعادل فضایی» رسید. معیار خودتنظیمی بر بعد سیاسی، معیار حق مردم بر شهر بر بعد حقوقی، معیار توانمندسازی بر ابعاد اجتماعی- اقتصادی و تعادل فضایی بر بعد کالبدی عدالت فضایی، تأکید دارد. ارزیابی محتوای سند طرح جامع تبریز نشان داد که تهیه&rlm;‌کنندگان این طرح، دستیابی به عدالت فضایی را بیشتر از طریق استفادۀ بهینه از زمین مطالبه کرده&rlm;‌اند. چنین مطالبه&rlm;‌ای، بیش از آنکه سیاسی، حقوقی و اجتماعی باشد، کالبدی و اقتصادی است و راه را برای تسلط منفعت خصوصی بر منفعت عمومی در شهر هموار می&rlm;‌سازد. The dominance of the capitalist system on the structures and processes of the urban planning system has led urban development patterns toward generating income. The prevalence of such this pattern has created a conflict between private and public interests. Attempt to resolve this conflict has led urban planning to the concept of spatial justice; so that spatial justice in urban planning has been defined as thinking about how to resolve conflicts between the public and private interests in the city. However, due to the dependence of the concept of spatial justice on worldview, it would be impossible to provide a universal framework, nowlly. The concept of spatial justice in view of leftist urban planners towards claiming of right and the rightist urban planners towards civil liberties has moved. Therefore, it seems that the presentation of a conceptual and practical framework based on Islamic worldview is necessary. This research is a developmental and fundamental research. It, on the one hand, seeks to explain a theoretical-operational framework of spatial justice in the Islamic city and, on the other hand, it seeks to assess spatial justice position in the structure and process of the urban planning system of Iran in general and the comprehensive plan document of Tabriz city in particular. In this research to the assessment of spatial justice position in the content of the comprehensive plan document of Tabriz city (Approved 1395) has been addressed. The methodology of research has been at explaining stage of the theoretical-operational framework, the rational reasoning method; in the stage of documents content analysis, the discourse analysis method with emphasis on De Saussure semiotics and an assessment stage, balanced scorecard method. The most important finding of this research is the development of an analytical framework for assessing the spatial justice in urban development plans; framework that its intellectual foundation is based on Islamic worldview. This study shows that spatial justice in the Islamic city can be defined and evaluated through four criteria: "self-regulation", "the right to the city", "empowerment" and "spatial equilibrium". The self-regulation means active control of residents on urban development; the right of the people to the city means the equal right of all from right to urban life as a rich culture and diverse cultural environment without any discrimination (gender, age, health status, Income, nationality, race, immigration status or political and religious orientations); the empowerment means development of human-environmental capabilities and, finally, The spatial equilibrium has been defined in terms of the elimination of the disappearance of the layers of spatial poverty on human poverty. The evaluation of the content of the comprehensive plan of Tabriz city showed that the plan has been seek spatial justice through efficient and optimal use of land. Such view of the realization of spatial justice in the city, more than political, legal and social is a physical and economic view; and it can pave way for abuses of the private sector.   عدالت اسلامی, عدالت فضایی, برنامه‌ریزی شهری عدالت‌محور, سند طرح جامع تبریز. Islamic justice, spatial justice, justice-oriented urban planning, Tabriz Comprehensive Plan. 47 61 http://ciauj-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-91-5&slc_lang=fa&sid=1 Morteza Mir Gholmai مرتضی میرغلامی m.mirgholami@tabriziau.ac.ir 10031947532846003264 10031947532846003264 Yes Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران Mohammad Ali Kaynejad محمدعلی کی نژاد 10031947532846003265 10031947532846003265 No Civil Engineering Faculty, Sahand University of Technology, Tabriz, Iran دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی سهند، تبریز، ایران Bahram Alizadeh بهرام علیزاده 10031947532846003266 10031947532846003266 No Faculty of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران