fa رابطۀ الگوهای فعالیتی در فضاهای شهری مجاور مساجد تاریخی با حس معنویت مبتنی بر نحو فضا، مورد مطالعه: میدان نقش جهان اصفهان مطالعات تطبیقی معماری و شهرسازی در حوزه فرهنگی ایران the comparative studies of Architecture and Urbanism in the realm of Cultural Iran پژوهشي Original Article <p style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:12px;">در شهرهای امروز رابطۀ میان مساجد و فضاهای شهری اطراف گسسته شده است. احیای نقش تعاملی مساجد و فضاهای شهری نیازمند مطالعۀ اجزای مختلف این رابطه است. در این میان، نقش فضاهای مفصلی، از جمله جلوخان، موضوعی است که کمتر بدان پرداخته شده است. هدف این مقاله، شناخت رابطۀ ساختار فضایی، الگوهای رفتاری شهروندان و رابطۀ آن با حس معنویت در ارتباط میان مسجد و فضای شهری در نظام معماری سنتی ایران است. ازاین‌رو، فضای مجاور مساجد میدان نقش جهان به‌عنوان نمونۀ عالی شهرسازی ایرانی-اسلامی برای مطالعۀ این موضوع برگزیده شده است. این پژوهش، کاربردی و از حیث روش تلفیقی محسوب می شود. داده‌های الگوهای رفتاری توسط مشاهدۀ غیرمستقیم، داده‌های حس معنویت به‌وسیلۀ پرسش نامۀ محقق ساخت و پیکره‌بندی فضایی نیز با روش نحو فضا گردآوری شده است. رابطۀ متغیرهای پژوهش از طریق آزمون همبستگی پیرسون تحلیل شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که در میدان نقش جهان اصفهان، فضای شهری مجاور مساجد نقش قابل‌توجهی در ایجاد حس معنویت در شهروندان دارد و جلوخان مساجد مورد مطالعه (مسجد امام و مسجد شیخ لطف‌الله) از این نظر دارای کیفیت بالایی هستند. در میان عوامل تأثیرگذار بر حس معنویت، عوامل روانی نسبت به عوامل کالبدی دارای تأثیر بیشتری هستند. در میدان نقش جهان اصفهان، میان هم پیوندی و حس معنویت رابطۀ معناداری برقرار است، اما این رابطه میان متغیر اتصال با حس معنویت وجود ندارد. همچنین رابطۀ مستقیم میان هم پیوندی و بروز فعالیت‌های اختیاری و اجتماعی مطابق نظریۀ گل، در این میدان تأیید می‌شود.</span></span></p> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:12px;"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="color:black">This article explores the relationship between spatial structure, citizen behavior patterns, and the sense of spirituality in traditional urban squares of Iran. To achieve this, the area surrounding Naqsh Jahan Square&#39;s mosques was selected as an exemplary case of Iranian-Islamic urban design. The study employs an applied and mixed-methods approach. Behavioral pattern data was gathered through indirect observation, while a researcher-developed questionnaire measured the sense of spirituality. Spatial configuration data was analyzed using space syntax methodology. The relationships between variables were examined using the Pearson correlation test</span><span dir="RTL" lang="FA"><span style="color:black">. </span></span><span style="color:black">In Naqsh Jahan Square, Isfahan, the urban spaces adjacent to the mosques play a vital role in fostering a sense of spirituality among citizens. Both the Imam Mosque and Sheikh Lotfollah Mosque demonstrate high effectiveness in this regard. Among the factors influencing spirituality, psychological elements have a stronger impact compared to physical ones. The study found a significant relationship between connectedness and the sense of spirituality in Naqsh Jahan Square. However, no such relationship was observed between the connection variable and spirituality. Additionally, the direct link between integration and the occurrence of voluntary and social activities was confirmed, aligning with &quot;theory of Gehl</span><span dir="RTL" lang="FA"><span style="color:black">.&quot;</span></span></span></span></span><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-size:11.0pt"><span style="color:black"></span></span></span></div> فضای شهری, الگوی فعالیت, نحو فضا, حس معنویت, میدان نقش جهان Urban Space, Activity Pattern, Space Syntax, Sense Of Spirituality, Naqsh Jahan 133 150 http://ciauj-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-1115-2&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Sadeghi محمد صادقی Mohamadsadeghi01@gmail.com 10031947532846007003 0009-0003-9069-7939 No Department of Architecture, Bo.c., Islamic Azad University, Borujerd, Iran گروه معماری، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد، ایران Mahdi Sharifi مهدی شریفی Mahdi.Sharifi@iau.ac.ir 10031947532846007004 10031947532846007004 Yes Department of Architecture, Khor.c., Islamic Azad University, Khorammabad, Iran گروه معماری، واحد خرم‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم‌آباد، ایران Mohammad Jalili محمد جلیلی Mohammad.jalili@iau.ac.ir 10031947532846007005 10031947532846007005 No Department of Architecture, Bo.c., Islamic Azad University, Borujerd, Iran گروه معماری، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد، ایران