fa بررسی اولویت فضای باز و نیمه باز در ساماندهی فضایی مدارس سنتی ایران(نمونه های مطالعاتی: مدرسه غیاثیه، مدرسه چهارباغ، مدرسه خان شیراز و مدرسه حاج صفرعلی تبریز) مطالعات تطبیقی معماری و شهرسازی در حوزه فرهنگی ایران the comparative studies of Architecture and Urbanism in the realm of Cultural Iran پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">مدرسه به‌عنوان شاخص‌ترین فضای آموزشی در طی زمان در بخش‌ها یی ازجمله معماری دستخوش تحولات متعددی شده است‌‌‌‌‌‌‌‌‌. یکی از مهم‌ترین تغییراتی که در معماری معاصر روی‌داده است، تضعیف جایگاه فضای باز و نیمه‌باز در طراحی این فضاها است‌‌‌‌‌‌‌‌‌. این پژوهش قصد دارد به بررسی نسبت و تناسب فضای باز و بسته در مدارس سنتی ایران بپردازد‌‌‌‌‌‌‌‌‌. در این مدارس، معماران از حیاط به‌ عنوان قلب ارتباطی مجموعه و عنصر مهم در ساماندهی فضایی استفاده می‌کردند‌‌‌‌‌‌‌‌‌. پژوهش حاضر با توجه به اهمیت فضای باز (حیاط‌ها) و نیمه‌باز در ساماندهی فضاهای آموزشی، به‌ویژه مدارس، در نظر دارد تا با بررسی چهار نمونۀ الگوی رایج (پروتوتایپ در مکاتب خراسانی، اصفهانی، آذری و شیرازی) مدارس سنتی ایران، کمیت و کیفیت فضاهای باز و نیمه‌باز را در این مدارس مورد بررسی قرار دهد‌‌‌‌‌‌‌‌‌. راهبرد انجام این پژوهش مصداق پژوهی است و بررسی اسناد کالبدی بنا‌ها و تحلیل آن ها با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است‌‌‌‌‌‌‌‌‌. اطلاعات دراین پژوهش غالباً از طریق اسناد کتابخانه‌ای گردآوری‌شده‌اند. مطالعات، تحلیل و بررسی‌های انجام‌شده در این پژوهش، نشان می دهند که فضاهای باز و نیمه‌باز نقش بسیار مهمی در ارتقا کیفیت فضای مدارس سنتی داشته اند که مهمترین آن ها عبارت هستند از: ایجاد یک نظم و ساماندهی مرکزی به نحوی که فضای باز در قلب مجموعه قرار گرفته و سایر فضاها متناسب با کاربری های خود، در اطراف، جانمایی شده اند، پشتیبانی از فعالیت های متنوع آموزشی در قالب اجتماعات بزرگ، گروه های کوچک و انفرادی، بستر ایجاد تعامل با طبیعت در سه درجه کیفیت از طریق حیاط ها، ایوان ها، ایوانچه ها و بازشوها، کمک به ایجاد آسایش حرارتی و ایجاد ظرفیت بهره برداری در شرایط خاص‌‌‌‌‌‌‌‌‌. از نگاه کمّی نیز نسبت این فضاها به مساحت کل فضای آموزشی مدارس سنتی ایران، مقدار قابل‌توجهی است و در برخی موارد مساحت فضاهای باز و نیمه باز با فضاهای بسته برابری می کند‌‌‌‌‌‌‌‌‌.&nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:12px;">The school, as the most prominent educational space, has undergone many changes over time in various&nbsp;&nbsp;areas such as architecture.One of the most significant&nbsp;&nbsp;changes in contemporary architecture is the diminishing&nbsp;&nbsp;role of open and semi-open space in the architecture of these buildings.This research aims to investigate the ratio and proportions of open, closed and semi-open spaces in traditional Iranian schools.In these schools, architects used the courtyard as the communication heart of the building and an important element in spatial organization.Considering the importance of open spaces (courtyards) and semi-open spaces in the organization of educational spaces (especially schools), this research considers the quantity and quality of open spaces by examining four common models (prototypes in Khorasani, Esfahani, Azari and Shirazi schools) of traditional Iranian schools. and examine the midfielder in these schools. The strategy of this research is a case study and the examination of the physical documents of the buildings and their analysis has been done using the descriptive-analytical method.The information in this research is often collected through library documents. The studies and analysis and investigations carried out in this research show that open and semi-open spaces have played a very important role in improving the atmosphere of traditional schools, the most important of which are:Creating a central order and organization in such a way that the open space is at the heart of the complex and other spaces are placed around them according to their uses, supporting various educational activities in the form of large gatherings, small and individual groups, a platform Creating interaction with nature in three levels of quality through courtyards, porches, porches and openings, helping to create thermal comfort and creating utilization capacity in special conditions.From a quantitative point of view, the ratio of these spaces to the total area of the educational space of traditional Iranian schools is significant, and in some cases, the area of open and semi-open spaces is equal to that of closed spaces.</span></span></div> فضای باز, فضای نیمه‌باز, مدارس سنتی ایران, معماری مدرسه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ Open space, semi-open space, traditional Iranian schools, school architecture, spatial organization, educational buildings, Iranian architectural heritage 21 40 http://ciauj-tabriziau.ir/browse.php?a_code=A-10-1093-2&slc_lang=fa&sid=1 Samaneh Taghdir سمانه تقدیر s_taghdir@iust.ac.ir 10031947532846006985 10031947532846006985 Yes Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران‌‌‌‌‌‌‌‌‌ Arefeh Ataei عارفه عطایی A_ataei@arch.iust.ac.ir 10031947532846006986 10031947532846006986 No Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران‌‌‌‌‌‌‌‌‌ Mahdi Hamzenejad مهدی حمزه نژاد Hamzenejad@iust.ac.ir 10031947532846006987 10031947532846006987 No Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران‌‌‌‌‌‌‌‌‌