ورود الگوهای معماری غربی به ایران عصر قاجار، پدیده‌ای چندعاملی بود که در آن، روسیه به سبب هم‌جواری جغرافیایی و ارتباطات گسترده، به یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال این الگوها به ایران تبدیل شد. با وجود پژوهش‌های متعدد درباره ابعاد سیاسی و کلان روابط ایران و روسیه، نقش ارتباطات فرهنگی-اجتماعی در انتقال و پذیرش الگوهای معماری روسی کمتر به‌طور مستقل بررسی شده است. از این رو، هدف این پژوهش، تبیین سازوکارهای فرهنگی-اجتماعی انتقال معماری روسی به ایران عصر قاجار و شناسایی کانال‌های اصلی این فرایند است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش تاریخی-تحلیلی، بر پایه تحلیل محتوای اسناد و منابع کتابخانه‌ای، به‌ویژه سفرنامه‌های رجال قاجار، انجام شده است. برای تحلیل داده‌ها از مدل اشاعه نوآوری راجرز استفاده شد تا معماری روسی به مثابه یک نوآوری فرهنگی در بستر اجتماعی ایران قاجاری بررسی شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که انتقال این الگوها عمدتاً از سه کانال درهم‌تنیده صورت گرفته است: نخست، «معماری همزیستی و زندگی روزمره» که از طریق حضور مهاجران و شکل‌گیری الگوهای سکونتی جدید عمل می‌کرد. دوم، «معماری نهادهای فرهنگی و اجتماعی» که با معرفی فضاها و کاربری‌های نوینی چون مدارس جدید و تماشاخانه‌ها همراه بود و سوم، «انتقال ناملموس دانش» که از طریق زبان، واژگان فنی و مهارت‌های استادکاران تحقق می‌یافت. این کانال‌ها با تغییر ذائقه، آشنا کردن جامعه با سبک‌های نوین زندگی و فراهم کردن زیرساخت ذهنی و فنی لازم، زمینه پذیرش و بازتولید برخی الگوهای معماری روسی را در ایران فراهم کردند. از این منظر، انتقال معماری در عصر قاجار تنها پیامد تصمیم‌های سیاسی نبود، بلکه از خلال تعاملات روزمره و عاملیت اجتماعی نیز شکل گرفت.