خوانش پدیدارشناسانه معاصر از حس مکان در طراحی منظر؛ واکاوی تجربه زیسته کاربران در فضاهایی نمادین شهری موردپژوهی: پل طبیعت تهران - فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی


XML English Abstract Print


1- گروه معماری، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران
2- گروه معماری، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران ، m.kazemi73@iau.ac.ir
3- گروه معماری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
4- گروه معماری، واحد آذرشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آذرشهر، ایران
چکیده:   (23 مشاهده)
در سال‌های اخیر، حس مکان و سطوح مختلف آن که نشان‌دهنده نوعی همبستگی ویژه میان فرد و محیط است؛ به‌عنوان مؤلفه‌ای اساسی در ارتقا ارزش و هویت‌بخشی به بافت‌های شهری مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به اهمیت این حس به عنوان شاخص کلیدی در کیفیت بخشی فضای طراحی شده، نوشتار حاضر به بررسی مؤلفه‌های بنیادین حس مکان در طراحی منظر معاصر، با مطالعه موردی پل طبیعت تهران، می‌پردازد. بر این اساس پژوهش پیش‌رو با روش آمیخته و راهبرد تحلیل محتوای کیفی با بهره‌گیری از تکنیک‌های کدگذاری باز و محوری به‌دنبال شناسایی و تبیین عواملی است که به شکل‌گیری حس مکان در این‌گونه از فضاهای شهری کمک می‌کنند. بدین ترتیب جهت نیل به هدف یاد شده مصاحبه‌های نیمه‌ساختار یافته عمیق برای تدقیق مؤلفه های به دست آمده در مبانی نظری و نیز کدهای اولیه حاصل از مصاحبه‌ها و توزیع پرسش‌نامه محقق‌ساخته میان 383 نفر از کاربران پل طبیعت به روش نمونه گیری تصادفی ساده انجام پذیرفت. بدین صورت که از آماره های توصیفی و استنباطی در تحلیل نتایج استفاده شد. روایی پرسش‌نامه توسط 20 نفر از صاحب‌نظران با استفاده از روش محتوایی لاوشه (0/81) محاسبه و پایایی آن از طریق محاسبه آلفای کرونباخ (0/726) مورد تأیید قرار گرفت. داده‌های حاصل از پرسش نامه با استفاده از نرم‌افزار SPSS تجزیه و تحلیل شد و در ادامه آزمون همبستگی اسپیرمن برای سنجش میزان وابستگی داده‌ها و روش دلفی فازی برای تعیین اهمیت نسبی مؤلفه‌ها به کار رفت. نتایج نشان می‌دهند که جنبه‌های تعاملی و ابعاد چندوجهی حضور انسان (مانند تعاملات اجتماعی، فرهنگی و فعالیت‌های غیررسمی)، خوانایی، حس ایمنی (احساس امنیت کاربران)، این‌همانی با فضا (احساس تعلق و همبستگی با محیط) و کیفیت سطوح، با شکل‌گیری حس مکان در پل طبیعت همبستگی قابل توجهی دارند. این نتایج اهمیت ابعاد کالبدی و ادراکی محیط را در مقایسه با صرف تنوع فضایی، برجسته می‌سازند. علاوه بر این، یافته های پژوهش بیانگر آن است که توجه هدفمند به فضاهای جانبی و همچنین ارجاع به تجربیات معماری تاریخی، در صورتی که سازه‌های معاصر در جهت پاسخگویی به نیازهای پایدار جسمی و روانی کاربران عمل کنند، نقشی حیاتی در ارتقاء حس مکان ایفا می‌نمایند. این پژوهش با ارائه دیدگاهی جامع، راهکارهایی را برای طراحی فضاهای شهری با حس مکان قوی‌تر ارائه می‌دهد.
     
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: مطالعات تطبیقی معماری و شهرسازی در حوزه فرهنگی ایران
دریافت: 1405/1/21 | پذیرش: 1405/6/25

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Culture of Islamic Architecture and Urbanism Journal

Designed & Developed by : Yektaweb