احیای خانه‌های تاریخی در ایران، با وجود توجه به حفظ و بهبود ویژگی‌های کالبدی، کمتر از منظر رابطه میان ویژگی‌های عینی فضا، ادراک کاربران و رفتار محیطی آنان بررسی شده است. این پژوهش با هدف واکاوی رابطه معماری احیاشده با رفتار محیطی کاربران در خانه‌های تاریخی قزوین و شناسایی مسیر تأثیرگذاری مؤلفه‌های کالبدی و ادراکی بر رفتار کاربران انجام شده است. پژوهش با رویکرد ترکیبی و با بهره‌گیری از پیمایش تحلیلی انجام گرفت. داده‌های اصلی از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته گردآوری و مؤلفه‌های معماری احیاشده در دو دسته کالبدی پویا شامل سبزینگی، نورپردازی، تهویه، آکوستیک و کیفیت بصری و کالبدی ایستا شامل تطبیق‌پذیری، دسترسی‌پذیری، الحاقات و مداخلات جدید، حفظ بنا و الگوهای استفاده بررسی شدند. در کنار این داده‌ها، ابعاد ادراکی-شناختی و رفتاری کاربران شامل احساس تعلق و رضایت، تصویر ذهنی از بنا، درک ارزش‌های تاریخی، احساس امنیت و آسایش، تعاملات اجتماعی و الگوهای استفاده ارزیابی شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی، تحلیل عاملی و مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام شد و مشاهدات میدانی و ردیابی فعالیت‌های کاربران به‌عنوان شواهد عینی و مکمل برای تفسیر یافته‌های کمی مورد استفاده قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد که معماری احیاشده تأثیر مستقیم و معناداری بر رفتار محیطی کاربران دارد. در میان مؤلفه‌های کالبدی پویا، کیفیت بصری و در میان مؤلفه‌های کالبدی ایستا، حفظ بنا از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بودند؛ در بعد ادراکی نیز تصویر ذهنی از بنا و احساس تعلق و رضایت نقش برجسته‌ای داشتند. مشاهدات میدانی نشان داد که خانه‌های مورد مطالعه از مسیرهای متفاوتی، از جمله انطباق‌پذیری عملکردی، غنای بصری و ایجاد آرامش و خلوت، زمینه شکل‌گیری رفتارهای مطلوب کاربران را فراهم کرده‌اند. در مجموع، یافته‌ها نشان می‌دهد که رفتار محیطی کاربران حاصل تعامل میان ویژگی‌های عینی معماری، کیفیت‌های محیطی و ادراک کاربران است و احیای موفق خانه‌های تاریخی مستلزم توجه هم‌زمان به ابعاد کالبدی، عملکردی و ادراکی فضاست.