رابطۀ الگوهای فعالیتی در فضاهای شهری مجاور مساجد تاریخی با حس معنویت مبتنی بر نحو فضا مورد مطالعه: میدان نقش جهان اصفهان - فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی
دوره 10، شماره 1 - ( دوفصلنامه 1404 )                   جلد 10 شماره 1 صفحات 150-133 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Sadeghi M, Sharifi M, Jalili M. (2025). The Relationship between Activity Patterns in Urban Spaces Adjacent to Historic Mosques in Isfahan with the Sense of Spirituality based on Space Syntax, Case study: Naqsh Jahan. CIAUJ. 10(1), 133-150. doi:10.61186/ciauj.10.1.564
URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-564-fa.html
صادقی محمد، شریفی مهدی، جلیلی محمد.(1404). رابطۀ الگوهای فعالیتی در فضاهای شهری مجاور مساجد تاریخی با حس معنویت مبتنی بر نحو فضا، مورد مطالعه: میدان نقش جهان اصفهان فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی 10 (1) :150-133 10.61186/ciauj.10.1.564

URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-564-fa.html

رابطۀ الگوهای فعالیتی در فضاهای شهری مجاور مساجد تاریخی با حس معنویت مبتنی بر نحو فضا، مورد مطالعه: میدان نقش جهان اصفهان
محمد صادقی1 ، مهدی شریفی*2 ، محمد جلیلی1
1- گروه معماری، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد، ایران
2- گروه معماری، واحد خرم‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم‌آباد، ایران ، Mahdi.Sharifi@iau.ac.ir
چکیده:   (4052 مشاهده)

در شهرهای امروز رابطۀ میان مساجد و فضاهای شهری اطراف گسسته شده است. احیای نقش تعاملی مساجد و فضاهای شهری نیازمند مطالعۀ اجزای مختلف این رابطه است. در این میان، نقش فضاهای مفصلی، از جمله جلوخان، موضوعی است که کمتر بدان پرداخته شده است. هدف این مقاله، شناخت رابطۀ ساختار فضایی، الگوهای رفتاری شهروندان و رابطۀ آن با حس معنویت در ارتباط میان مسجد و فضای شهری در نظام معماری سنتی ایران است. ازاین‌رو، فضای مجاور مساجد میدان نقش جهان به‌عنوان نمونۀ عالی شهرسازی ایرانی-اسلامی برای مطالعۀ این موضوع برگزیده شده است. این پژوهش، کاربردی و از حیث روش تلفیقی محسوب می شود. داده‌های الگوهای رفتاری توسط مشاهدۀ غیرمستقیم، داده‌های حس معنویت به‌وسیلۀ پرسش نامۀ محقق ساخت و پیکره‌بندی فضایی نیز با روش نحو فضا گردآوری شده است. رابطۀ متغیرهای پژوهش از طریق آزمون همبستگی پیرسون تحلیل شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که در میدان نقش جهان اصفهان، فضای شهری مجاور مساجد نقش قابل‌توجهی در ایجاد حس معنویت در شهروندان دارد و جلوخان مساجد مورد مطالعه (مسجد امام و مسجد شیخ لطف‌الله) از این نظر دارای کیفیت بالایی هستند. در میان عوامل تأثیرگذار بر حس معنویت، عوامل روانی نسبت به عوامل کالبدی دارای تأثیر بیشتری هستند. در میدان نقش جهان اصفهان، میان هم پیوندی و حس معنویت رابطۀ معناداری برقرار است، اما این رابطه میان متغیر اتصال با حس معنویت وجود ندارد. همچنین رابطۀ مستقیم میان هم پیوندی و بروز فعالیت‌های اختیاری و اجتماعی مطابق نظریۀ گل، در این میدان تأیید می‌شود.

واژه‌های کلیدی: فضای شهری، الگوی فعالیت، نحو فضا، حس معنویت، میدان نقش جهان
متن کامل [PDF 1413 kb]   (1878 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: مطالعات تطبیقی معماری و شهرسازی در حوزه فرهنگی ایران
دریافت: 1403/3/6 | پذیرش: 1404/1/25 | انتشار الکترونیک: 1404/4/9
فهرست منابع
1. Ahmadi M, Farkisch H, Ahmadi V, Mirza Kouchak Khoshnevis A. (2020) An Insight into the Interrelation between the Mosques' Architectural Codes and the Quality of Worshipers' Presence of the Heart: A Case Study of the Safavid Mosques in Isfahan. CIAUJ 2020; 5 (2) :51-74. [in Persian] [DOI:10.29252/ciauj.5.2.51]
2. Alborzi F, Jahdi N, Fathi M, Yousefi A H. (2021). Analysis of Semantic Light Effects in the Architecture of Isfahan during Safavid Period; Case Study: Sheikh Lotfollah Mosque in Isfahan. JRIA 2021; 8 (4) :112-144. [in Persian]
3. Arianpour S, SajadZadeh H, Talischi G. (2023). A comparative study of behavioral camps in the traditional bazaar and shopping center of Boroujerd Diplomat Based on spatial configuration analysis. JRIA 2023; 11 (1) :102-121. [in Persian] [DOI:10.52547/jria.11.1.3]
4. Arkoun, M., (2013). Spirituality and architecture. In Understanding Islamic Architecture (pp. 3-8). Routledge. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315028767-2.
5. Bemanian, M., & Silvayeh, S. (2013). The Role of Dome in Centralization of the Architecture of Islamic Mosques. Armanshahr Architecture & Urban Development, 5(9): 19-30. [in Persian]
6. Burkhart, Titus. (1987). Islamic art of language and expression. Translated by Masoud Rajab Nia. First Edition. Tehran: Sedavasima Publications. [in Persian]
7. Chan, R.S. Woo, J., (2010). Prevention of overweight and obesity: how effective is the current public health approach. International journal of environmental research and public health, 7(3): pp.765-783. [DOI:10.1016/B978-0-12-374387-9.00053-2]
8. De Cesaris, A., Sadeghi habibabad, A., (2023). The Role of Sound on Spirituality in Religious Environments and Islamic Architecture by Using EEG. Journal of Psycholinguistic Research: pp.1-30. https://www.link.springer.com/article/10.1007/s10936-023-09967-y [DOI:10.1007/s10936-023-09967-y]
9. Falakian, N., Safari, H., & Kazemi, A. (2021). Morphology of Meaning-Oriented Architecture Using Space Syntax Method Case Study: Ali Mosque of Isfahan. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 18(96): 29-44. [in Persian]
10. Falkian, N, Safari, H, Kazemi, A. (2021). Morphology of meaning-oriented architecture using space layout method (case study: Hakim Mosque of Isfahan). Scientific and Research Quarterly of New Approaches in Human Geography, 13(3): 258-274. [in Persian]
11. Fathi, M., Jahdi, N., & Kalantari, M. (2023). Securing Worn-Out Urban Tissues through Approach Space Syntax Case Study: Qalamestan Neighborhood in Karaj. Urban Economics and Planning, 4(3): 224-239. [in Persian]
12. Foroutanrad, F., & Zamani, B. (2022). Evaluation of Behavioral Sites in Urban Squares: A Comparative Study of Naghsh Jahan and Imam Ali Squares in Isfahan. Geography and Urban Space Development, 9(1): 127-152. [in Persian]
13. Gehl, J., Svarre, B., (2013). How to study public life. Springer. https://www.link.springer.com/book/10.5822/978-1-61091-525-0 [DOI:10.5822/978-1-61091-525-0]
14. Ghareh baglou M, Jamali Y. (2021). The effect of moderation in the architectural space of mosques on the presence of the heart (Case study: selected mosques in Tehran Bazaar). JRIA 2021; 9 (4) :1-22. [in Persian] [DOI:10.52547/jria.9.4.6]
15. Ghouchani, M., (2022). Using brain waves to assess the colour effect on promoting spirituality in the mosque architecture. Architectural Science Review, 65(4): pp.295-305. [DOI:10.1080/00038628.2022.2061907]
16. Golestani, N, Miri, Sa, Metabli, Q. (2015). The position of Jalokhan mosques yesterday and today in the formation and strengthening of the behavioral camp (comparative comparison of the case sample of Vakil Mosque and Al-Zahra Mosque in Shiraz), Urban Management Journal, 15(43): 515-534. [in Persian]
17. Hillier, B. (Ed.). (2007). Space is the machine. Press Syndicate of the University of Cambridge.
18. HoomaniRad, M., & Tahbaz, M. (2014). Assessment of Daylight Role in Creating Spiritual Mood in Contemporary Mosques. Armanshahr Architecture & Urban Development, 7(1): 11-23. [in Persian]
19. Jafari, M., Asadpour, A., & Haeri, S. (2020). Strategies to Design University Dormitory Based on the Analysis of Behavioral Settings (Case Study: Female University Dormitory of Shiraz University). Journal of Iranian Architecture & Urbanism (JIAU), 11(1), 167-186. doi: 10.30475/isau.2020.163681.1149. [in Persian]
20. Jokar. Ba, Kamali. F. (2015). Relationship between spirituality and cognitive regulation of emotion, Evolutionary Psychology: Iranian Psychologists, 12 (48): 377-385. [in Persian]
21. Kaltenborn, B.P. (1998), Effects of sense of place on responses to environmental impact: a case study among residents in an Arctic community, Applied Geography, 18(2): 169-189. [DOI:10.1016/S0143-6228(98)00002-2]
22. Khorsandian A, Mahmoudi Kamel Abad M, Noghrekar A. (2023). The Role of Environmental Factors on the Sense of Spirituality in Iran's Mosques based on Grounded Theory (Scope of Study: Mosques of Yazd and Isfahan). GeoRes 2023; 38 (2) :265-273. [in Persian]
23. Mahboobi, G., Mokhtabad, M., Etesam, I., & Attarabbasi, M. (2018). Symbiosis of Inside and Outside in Architecture of the Naqsh-e Jahan Square. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 15(58): 51-64. [in Persian]
24. Mahdi Nejad, J., Azemati, H. R., & habibbad, A. (2019). Ranking of Spiritual Tranquility Indicators in Traditional Mosque Architecture Based on Perception of "Sense of Spirituality" Using "VIKOR" Method. Journal of Ontological Researches, 7(14): 59-82. [in Persian]
25. Mahdi Nejad, J., Azemati, H., & Sadeghi HabibAbad, A. (2019). Strategic Explanation of the Components of Spirituality in Iranian Mosques Architecture. National Studies Journal, 20(78): 77-94. [in Persian]
26. MahdiNejad, J.E.D., Azemati, H. and Sadeghi Habibabad, A., (2020). Religion and spirituality: Mental health arbitrage in the body of mosques architecture. Journal of Religion and Health, 59: pp.1635-1651. [DOI:10.1007/s10943-019-00949-w]
27. Maleki M, Bayzidi Q, Yoonessi A, Charehjoo F. (2021). Adaptive Study of Spirituality in the Interior of Past and Contemporary Mosques with a Neuroscience Approach and EEG-VR Method. JRIA 2021; 9 (3) :115-130. [in Persian] [DOI:10.52547/jria.9.3.7]
28. Matracchi, P., (2022). Prioritizing the effect of "Light" in the religious places and environments with an emphasis on the sense of spirituality. Ain Shams Engineering Journal, 13(1), p.101514. [DOI:10.1016/j.asej.2021.05.028]
29. Mojtahedzadeh, R., & Namavar, Z. (2012). Contemporary Mosques and Recreating Sacred Identity. Soffeh, 21(4): 21-32. [in Persian]
30. Mueller PS, Plevak DJ, Rummans TA (2001). Religious involvement, spirituality, and medicine: implications for clinical practice. Mayo Clin Proc; 76(12): 1225-35. [DOI:10.4065/76.12.1225]
31. Naghizadeh, Mohammad (2006) Islamic architecture and urban planning (theoretical foundations), Isfahan: Rahian Publishing House. [in Persian]
32. Nasr, S.H. (1997). Art and spirituality, translated by Rahmati, Anshale, Art Academy. [in Persian]
33. Nasr, S.H. (2009). Islamic art and spirituality. Translated by Rahim Ghasemian. Tehran: Hikmat Publishing Institute. [in Persian]
34. Patel, S.B., (2013). Life between buildings: The use and abuse of FSI. Economic and Political Weekly, pp.68-74. https://www.jstor.org/stable/23391397
35. Sadeghi HabibAbad, A., Mahdi Nejad, J., & Azemati, H. (2018). Review and Assessment of Influential Components on Creating and Promoting the "Sense of Spirituality" in the Architecture of the Mosques. Journal of Sustainable Architecture and Urban Design, 6(1): 61-78. [in Persian]
36. Sahaf, S. M.. (2015). Meaning in Iranian architecture. City Identity, 10(1), 51-60. [in Persian]
37. Shamai,S. (1991), Sense of place: an empirical measurement, Isreael, geoforum, Vol.22: 347-358. [DOI:10.1016/0016-7185(91)90017-K]
38. Shariati Far, S., & Shakouri, R. (2020). The Study of Mechanisms of Securing Privacy in Urban Open Spaces and Explaining the Relationship between Provided Privacy and Improving the Qualitative Levels of User's Presence Case study: Naghshe Jahan Square. Journal of Architecture and Urban Planning, 12(27): 27-42. [in Persian]
39. Shirkhani A, Sahaf S M K, Farkish H, Choganian D. A Comparative Study of the Relationship between Wisdom and Spatial Arrangement in the Architecture of Traditional and Contemporary Mosques Using " Ucl Depth Map " Software (Case Study: Khorasan Razavi Mosques). CIAUJ 2022; 7 (1) :75-93. [in Persian] [DOI:10.52547/ciauj.7.1.75]
40. Taher Tolou Del, M. S., Sadeghi habib abad, A. Mahdi Nejad, J. (2017). Recognition of Durability of Sacred Images' Nature in the Iran Islamic Traditional Architecture Based on Identification of the Stable identity of Iranian Congregational Mosques. Journal of Sustainable Architecture and Urban Design, 4(2): 17-30. [in Persian]
41. VanNes, A., & Yamu, C. (2021). Established Urban Research Traditions and the Platform for Space Syntax. In Introduction to Space Syntax in Urban Studies (pp. 1-34). Springer, Cham. [DOI:10.1007/978-3-030-59140-3_1]
42. Yan, C. Q., Hwan, S. J., & Han, H. S. (2020). Research on Exhibition Space Pedestrian Flow Line Design Based on Space Syntax Theory.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Culture of Islamic Architecture and Urbanism Journal

Designed & Developed by : Yektaweb