بررسی اولویت فضای باز و نیمه باز در ساماندهی فضایی مدارس سنتی ایران(نمونه های مطالعاتی: مدرسه غیاثیه مدرسه چهارباغ مدرسه خان شیراز و مدرسه حاج صفرعلی تبریز) - فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی
دوره 10، شماره 1 - ( دوفصلنامه 1404 )                   جلد 10 شماره 1 صفحات 40-21 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Taghdir S, Ataei A, Hamzenejad M. (2025). Investigating the Priority of Open and Semi-Open Space in the Spatial Organization of Traditional Iranian Schools (Case Studies: Ghiathieh School, Chaharbagh School, Khan Shiraz School and Haj Safarali School in Tabriz). CIAUJ. 10(1), 21-40. doi:10.61186/ciauj.10.1.575
URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-575-fa.html
تقدیر سمانه، عطایی عارفه، حمزه نژاد مهدی.(1404). بررسی اولویت فضای باز و نیمه باز در ساماندهی فضایی مدارس سنتی ایران(نمونه های مطالعاتی: مدرسه غیاثیه، مدرسه چهارباغ، مدرسه خان شیراز و مدرسه حاج صفرعلی تبریز) فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی 10 (1) :40-21 10.61186/ciauj.10.1.575

URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-575-fa.html

بررسی اولویت فضای باز و نیمه باز در ساماندهی فضایی مدارس سنتی ایران(نمونه های مطالعاتی: مدرسه غیاثیه، مدرسه چهارباغ، مدرسه خان شیراز و مدرسه حاج صفرعلی تبریز)
سمانه تقدیر*1 ، عارفه عطایی2 ، مهدی حمزه نژاد2
1- گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ، s_taghdir@iust.ac.ir
2- گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران‌‌‌‌‌‌‌‌‌
چکیده:   (4341 مشاهده)
مدرسه به‌عنوان شاخص‌ترین فضای آموزشی در طی زمان در بخش‌ها یی ازجمله معماری دستخوش تحولات متعددی شده است‌‌‌‌‌‌‌‌‌. یکی از مهم‌ترین تغییراتی که در معماری معاصر روی‌داده است، تضعیف جایگاه فضای باز و نیمه‌باز در طراحی این فضاها است‌‌‌‌‌‌‌‌‌. این پژوهش قصد دارد به بررسی نسبت و تناسب فضای باز و بسته در مدارس سنتی ایران بپردازد‌‌‌‌‌‌‌‌‌. در این مدارس، معماران از حیاط به‌ عنوان قلب ارتباطی مجموعه و عنصر مهم در ساماندهی فضایی استفاده می‌کردند‌‌‌‌‌‌‌‌‌. پژوهش حاضر با توجه به اهمیت فضای باز (حیاط‌ها) و نیمه‌باز در ساماندهی فضاهای آموزشی، به‌ویژه مدارس، در نظر دارد تا با بررسی چهار نمونۀ الگوی رایج (پروتوتایپ در مکاتب خراسانی، اصفهانی، آذری و شیرازی) مدارس سنتی ایران، کمیت و کیفیت فضاهای باز و نیمه‌باز را در این مدارس مورد بررسی قرار دهد‌‌‌‌‌‌‌‌‌. راهبرد انجام این پژوهش مصداق پژوهی است و بررسی اسناد کالبدی بنا‌ها و تحلیل آن ها با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است‌‌‌‌‌‌‌‌‌. اطلاعات دراین پژوهش غالباً از طریق اسناد کتابخانه‌ای گردآوری‌شده‌اند. مطالعات، تحلیل و بررسی‌های انجام‌شده در این پژوهش، نشان می دهند که فضاهای باز و نیمه‌باز نقش بسیار مهمی در ارتقا کیفیت فضای مدارس سنتی داشته اند که مهمترین آن ها عبارت هستند از: ایجاد یک نظم و ساماندهی مرکزی به نحوی که فضای باز در قلب مجموعه قرار گرفته و سایر فضاها متناسب با کاربری های خود، در اطراف، جانمایی شده اند، پشتیبانی از فعالیت های متنوع آموزشی در قالب اجتماعات بزرگ، گروه های کوچک و انفرادی، بستر ایجاد تعامل با طبیعت در سه درجه کیفیت از طریق حیاط ها، ایوان ها، ایوانچه ها و بازشوها، کمک به ایجاد آسایش حرارتی و ایجاد ظرفیت بهره برداری در شرایط خاص‌‌‌‌‌‌‌‌‌. از نگاه کمّی نیز نسبت این فضاها به مساحت کل فضای آموزشی مدارس سنتی ایران، مقدار قابل‌توجهی است و در برخی موارد مساحت فضاهای باز و نیمه باز با فضاهای بسته برابری می کند‌‌‌‌‌‌‌‌‌. 
واژه‌های کلیدی: فضای باز، فضای نیمه‌باز، مدارس سنتی ایران، معماری مدرسه‌‌‌‌‌‌‌‌‌
متن کامل [PDF 2745 kb]   (3152 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: مطالعات تطبیقی معماری و شهرسازی در حوزه فرهنگی ایران
دریافت: 1403/5/5 | پذیرش: 1403/7/25 | انتشار الکترونیک: 1404/4/9
فهرست منابع
1. Akrami, G. (2004). "School vitality: The role of open space in primary schools" (unpublished master's thesis), Shahid Beheshti University, Tehan, Iran. [in Persian]
2. Azmati, H., Amini Far, Z., & Pour Bagher, S. (2015). The pattern of spatial arrangement of modern schools based on the principles of Islamic schools in order to improve people's learning, Naqshjahan Scientific-Research Quarterly, 2 (6): 16-23. [in Persian]
3. Dehkhoda, A. A. (1998). Dictionary ,Tehran: University of Tehran. [In Persian]
4. Document and Research Center of Faculty of Architecture and Urban Planning. (2000). Treasures of the Fifth Office: Schools ,Tehran: Scientific Publication Center of Shahid Beheshti University. [In Persian]
5. Durrani, K. (1997). History of education in Iran before and after Islam, Tehran: Samt Publishing House. [in Persian]
6. Golombek, L., & Wilber, D. (1988). The Timurid architecture of Iran and Turan, Princeton: Princeton University Press.
7. Grabar, O. (1994). The mosque in today's society (A. Imam, Trans.), Mosque, 37-38: 95-100. [in Persian]
8. Haeri Mazandarani, M. (2017). House, culture, nature, Tehran: Urban Planning and Architecture Study and Research Center Publications. [in Persian]
9. Haji Ghasemi, K. (2014). Treasures of Yazd Houses, Tehran: Shahid Beheshti and Roseneh University Publications. [in Persian]
10. Hayati, H., Rahmatnia, A., & Kavarizadeh, H. (2018). Typology of traditional schools with an emphasis on the influence of educational policies (case study: Safavid period), Bagh Nazar Scientific Journal, 16 (81): 61-82. [in Persian]
11. Helenbrand, R. (2019). *Islamic architecture* (I. Etisam, Trans.), Tehran: Information Technology Organization of Tehran Municipality. [in Persian]
12. Hoshiari, M. M., Pour Naderi, H., & Fershte Nejad, S. M. (2012). The typology of mosque-school in Islamic architecture of Iran: Investigating the relationship between educational and prayer spaces, Two Quarterly Journals of Iranian Architecture, 3: 37-54. [in Persian] )
13. Kasaei, N. (1995). Military schools and their scientific and social effects, Tehran: Amirkabir Publishing. [in Persian]
14. Khani, S., Salehi Kakhki, A., & Tagwenejad, B. (2013). A comparative study of the architecture and decorations of Ghiathieh Khargerd and Chaharbagh schools in Isfahan, Journal of Comparative Art Studies, 2 (4): 37-51. [in Persian]
15. Khodabakhshi, S., Fortun, M., & Samii, A. (2013). Investigating the evolution of the architectural space of schools based on the evaluation of the role of the educational system that governs them, Bagh Nazar Journal, 12 (37): 61-74. [in Persian]
16. Kiyani, M. Y. (2013). Architecture of Iran in the Islamic period, Tehran: Organization for Studying and Compiling Humanities Books of Universities. [in Persian]
17. Mahdavinejad, M. J., Qasimpourabadi, M. H., & Mohammadlou Shebastri, A. (2013). Typology of mosque-schools of the Qajar period, Iranian Islamic City Studies Quarterly, 11: 5-15. [in Persian]
18. Mollazadeh, K., & Mohammadi, M. (2002). Schools and religious buildings in Tehran, Tehran: Surah Mehr Publishing Company. [in Persian]
19. Moslem, H. (2013). "A school garden in an urban area based on sociability criteria", [Master's thesis, Shahid Rajaei University] . [in Persian]
20. Mozaffar, F., & Mirmoradi, S. (2013). Investigating the common layout pattern of Iranian schools according to the principles of communication between the classroom and the outside space, Armanshahr Architecture and Urbanism Journal, 13: 93-105. [in Persian]
21. Parsai Khasal, M., & Gorgani, S. A. (2018). Dialectic of Iranian-Islamic architecture with the subject of education and educational spaces, Iranian Islamic Architecture Studies and Restoration Research Journal, 2 (3): 19-30. [in Persian]
22. Pirnia, M. K. (2012). Stylistics of Iranian architecture, Tehran: Soroush Danesh. [in Persian]
23. Pirnia, M. K., & Memarian, G. (2015). Iranian architecture, Tehran: Gholamhossein Memarian. [in Persian]
24. Pope, A. (2016). Architecture of Iran, (G. Sadri Afshar, Trans.), Tehran: Akhtaran. [in Persian]
25. Sami Azar, A. (1997). The history of school developments in Iran, Tehran: Organization for modernization, development and equipping of schools in the country. [in Persian]
26. Savaqeb, J. (1994). Khan Yadgar School of Safavid era in Shiraz, Persian Culture Quarterly, 4: 45-58. [in Persian]
27. Sultanzadeh, H. (1985). The history of Iranian schools from ancient times to the establishment of Dar al-Funun, Tehran: Negha Publishing House. [in Persian]
28. Sultanzadeh, H. (1999). Mosque-schools of Tehran. The Quarterly Journal of Waqf of the Eternal Legacy, 28: 53-64. [in Persian]
29. Sultanzadeh, H. (2008). Schools in Iranian architecture (Islamic period), Tehran: Samit Publishing House. . [in Persian]
30. Taher Sima, S., Irani Behbahani, H., & Bazrafken, K. (2014). Explaining the educational role of open space in Iranian schools: With a comparative study of traditional to contemporary schools (case examples: Chaharbagh, Dar al-Funun and Alborz schools), Islamic Architecture Research Quarterly, 3 (6): 55-70. [in Persian]
31. Takahashi, N. (1999). Educational landscapes: Developing school grounds as learning places. Thomas Jefferson Center for Educational Design, University of Virginia.
32. Titman, W. (1994). Special places: Special people. Learning Through Landscapes.
33. 650-year-old Air-Conditioning in Iranian University. (2024). Escape from Tehran. https://escapefromtehran.com/authentic-iran-travel-tour/where-to-go/historical-places/khargerd-ghiasieh-khorasan-iranian-architecture
34. Qiyasiyeh ( khargerd school inside ). (2021). Wikipedia. https://fa.m.wikipedia.org/wiki/پرونده:Qiyasiyeh_(_khargerd_school_inside_).jpg
35. Shiraz Tourist Attractions.(n.d).IranHandicrafts http://ir-handicrafts.ir/blog/en/ShirazTouristAttraction
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Culture of Islamic Architecture and Urbanism Journal

Designed & Developed by : Yektaweb