برهم‌کنش مکان رویداد و تجربه زیسته سالمندان در شکل‌گیری حافظه شهری (بافت مرکزی شهر زنجان) - فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی
دوره 11، شماره 1 - ( دوفصلنامه 1405 )                   جلد 11 شماره 1 صفحات 80-57 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Daviran A. (2026). Place, Events, and Elderly Experiences in Shaping Urban Memory (The Case of city Central of Zanjan). , CIAUJ. 11(1), 57-80. doi:10.66224/ciauj.11.1.658
URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-658-fa.html
دویران علیرضا.(1405). برهم‌کنش مکان، رویداد و تجربه زیسته سالمندان در شکل‌گیری حافظه شهری (بافت مرکزی شهر زنجان) , فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی. 11 (1) :80-57 10.66224/ciauj.11.1.658

URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-658-fa.html

برهم‌کنش مکان، رویداد و تجربه زیسته سالمندان در شکل‌گیری حافظه شهری (بافت مرکزی شهر زنجان)
علیرضا دویران*
گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران ، a.daviran@cfu.ac.ir
چکیده:   (1018 مشاهده)
حافظه شهری پدیده‌ای پویا و اجتماعی است که فراتر از کالبد فضا معنا می‌یابد و با خاطرات زیسته، رویدادها و روابط اجتماعی درهم‌تنیده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی ابعاد حافظه شهری سالمندان در بافت مرکزی شهر زنجان انجام گرفته است. رویکرد مطالعه کیفی و بر مبنای روش توصیفی-تبیینی بوده و با استفاده از مدل داده‌بنیاد به تحلیل روایت‌های سالمندان از مکان‌های شهری پرداخته است. جامعه پژوهش شامل سالمندانی با سابقه سکونت بیش از ۴۰ سال در زنجان و حضور مستمر در محدوده سبزه‌میدان بود. نمونه‌گیری به شیوه در دسترس و تا رسیدن به اشباع نظری با ۳۵ نفر انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و در چارچوب مدل زمینه‌گرا کدگذاری باز و محوری شدند. تحلیل‌ها شش مقوله اصلی شامل «گسست و فراموشی»، «هویت و فرهنگ»، «حوادث و رویدادها»، «سازگاری با هویت جدید»، «تجارت و کسب‌وکار» و «حس تعلق و ماندگاری ذهنی» را آشکار ساخت. یافته‌ها نشان داد مکان‌هایی چون عمارت ذوالفقاری، بازار، سبزه‌میدان، مسجد جامع و نیز برخی مکان‌های تخریب‌شده، علاوه بر کارکرد کالبدی، حامل معانی فرهنگی و تاریخی‌اند که در ذهن سالمندان به‌عنوان «حافظه زنده شهر» بازتولید شده‌اند. بر اساس نتایج، حافظه شهری حاصل برهم‌کنش میان مکان، رویداد و تجربه زیسته است و در فرآیندی زمان‌مند و پویا، میان تداوم و گسست در حرکت قرار دارد. در نهایت می‌توان نتیجه گرفت حافظه شهری در بافت مرکزی زنجان متأثر از پیوند میان مکان، رویداد، موجودیت اجتماعی و حس تعلق است که در تجربه ذهنی سالمندان معنا و تداوم می‌یابد.
واژه‌های کلیدی: حافظه شهری، مکان، رویداد، سالمندان، زنجان
متن کامل [PDF 2579 kb]   (391 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: شناسايي شكل زندگي مبتني بر سه مولفه کالبد، سبک زندگی و مفاهیم - معانی
دریافت: 1404/6/3 | پذیرش: 1404/10/28 | انتشار الکترونیک: 1405/4/7
فهرست منابع
1. Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization: Writing, remembrance, and political imagination. Cambridge University Press. [DOI:10.1017/CBO9780511996306]
2. Bélanger, A. (2022). Urban space and collective memory: Analysing the various dimensions of the production of memory. Canadian Journal of Urban Research, 11(1), 69-92.
3. Buffel, T., Handler, S., & Phillipson, C. (Eds.). (2018). Age-friendly cities and communities: A global perspective. Bristol University Press. [DOI:10.46692/9781447331322]
4. Cheshmehzangi, A. (2021). Identity of cities and city of identities. Springer. [DOI:10.1007/978-981-15-3963-3]
5. De Alba, M. (2012). A methodological approach to the study of urban memory: Narratives about Mexico City. Forum: Qualitative Social Research, 13(2), Article 11.
6. Elrod, K., Flanigan, K., & Bergés, M. (2025). Street View Sociability: Interpretable Analysis of Urban Social Behavior Across 15 Cities , rXiv:2508.06342. https://doi.org/10.1145/3736425.3772101 [DOI:10.48550/arXiv.2508.06342]
7. Haghighat Bin, M., Saghafi Moghaddam, S., & Nijhuis, S. (2024). Collective Memory, Urban Regeneration and Conservation of Historical Sites: ChaharBagh Street, Isfahan City, Iran. Journal of Urban Culture Research, 28, 143-158. https://doi.nrct.go.th/ListDoi/listDetail?Resolve_DOI=10.14456/jucr.2024.6
8. Halbwachs, M. (1925). Les Cadres sociaux de la mémoire. Paris: Félix Alcan.
9. Hussein, F., Stephens, J., & Tiwari, R. (2020). Towards psychosocial well-being in historic urban landscapes: The contribution of cultural memory. Urban Science, 4(4), 59. [DOI:10.3390/urbansci4040059]
10. K'oyoo, E. O., & Breed, C. A. (2024). Urban memory and identity weighed against economic investment in urban renewal projects: A case of Kisumu City, Kenya. Acta Structilia, 31(1), 84-119. [DOI:10.38140/as.v31i1.7930]
11. Land, J. (2023). Synthesizing collective memory and counter-memory in urban space: The voids of Mariupol's memory. Urban Geography, 44(5), 1011-1020. [DOI:10.1080/02723638.2023.2205261]
12. Latham, A., & McCormack, D. (2020). Key concepts in urban geography (2nd ed.). London: Sage.
13. Laurens, H. (2022). Le passé imposé. Paris: Fayard.
14. Lefebvre, H. (1991). The production of space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Oxford: Blackwell. (Original work published 1974).
15. Łupienko, A. (2022). Local memory and urban space. Acta Poloniae Historica, 126, 5-28. [DOI:10.12775/APH.2022.126.01]
16. Lynch, K. (1960). The image of the city. MIT Press.
17. Misztal, B. A. (2022). Theories of social remembering (2nd ed.). Maidenhead: Open University Press.
18. Monteiro, E. Z., Ferreira, C. L., Zuanon, R., Oliveira, M. R. S., & Bernardini, S. P. (2019). Architecture in mind: Elderly's affective memories and spatial perceptions of a downtown area. In K. Miesenberger et al. (Eds.) , Digital Human Modeling and Applications in Health, Safety, Ergonomics and Risk Management. Healthcare Applications (pp. 306-321). Springer. [DOI:10.1007/978-3-030-22219-2_24]
19. Nora, P. (1989). Between memory and history: Les lieux de mémoire. Representations, 26, 7-24. [DOI:10.2307/2928520]
20. Núñez-Camarena, G. M., Clavijo-Núñez, S., Rey-Pérez, J., Aladro-Prieto, J.-M., & Roa-Fernández, J. (2023). Memory and identity: Citizen perception in the processes of heritage enhancement and regeneration in obsolete neighborhoods-The case of Polígono de San Pablo, Seville. Land, 12(6):1234 . http://dx.doi.org/10.3390/land12061234 [DOI:10.3390/land12061234]
21. Qiu, B., Song, P., Tao, X., Zhou, Q., & Zhang, F. (2025). Construction of urban collective memory maps based on social media data: A case study of Nanjing, China. npj Heritage Science, 13, 144. doi:10.1038/s40494-025-01806-8 [DOI:10.1038/s40494-025-01806-8]
22. Qiu., B ., Song, P ., Tao,X ., Zhang, F. (2025). Construction of urban collective memory maps based on social media data: A case study of Nanjing, China. npj Heritage Science, 13(1),1-15. [DOI:10.1038/s40494-025-01806-8]
23. Rowles, G. D., & Bernard, M. (Eds.). (2023). Environmental Gerontology: Making Meaningful Places in Old Age (2nd ed.). New York, NY: Springer.
24. Seamon, D ., Sowers, S.(2008). .Place and Placelessness (50th Anniversary Revised ed.). London: Sage,. 43-51. [DOI:10.4135/9781446213742.n6]
25. Urbinati, M. (2021). Renegotiating Urban Memories in the European Periphery: the Case of Kaunas as a Laboratory. Review of Institute of the Grand Duchy of Lithuania, 1, 65-78. [DOI:10.24426/rigdl.v1i0.217]
26. Wenqin, M. (2025). Urban memory and identity: Exploring the social significance of preservation of historic buildings. SHS Web of Conferences, 213, 02040. [DOI:10.1051/shsconf/202521302040]
27. Azad Armaki, T., & Ghaffari, G. (2022). Sociology of generations in Iran. Tehran: Institute for Humanities and Social Studie. [In Persian]
28. Daviran, E. (2024). The Functional Effect of Public Spaces in the Stability of the Sense of Place Belonging the Case Study: Public Spaces in the Central Texture of Zanjan City. Sustainable city, 7(1), 97-115. doi: 10.22034/jsc.2024.432435.1756 [In Persian]
29. Goodarzi, G. , behzadfar, M. and ziari, Y. (2019). Investigating the effect of physical changes of historical texture on the historical memory of citizens (Case Study: historical axis of 15 Khordar). Sustainable city, 2(2), 53-69. doi: 10.22034/jsc.2019.202865.1134 [In Persian]
30. Hasanpur, M. (2021). Socio-cultural analysis of urban photography based on auditory perception. Journal of Iranian Cultural Research, 14(3), 27-55. [DOI:10.22035/jicr.2021.2513.2945 [In Persian]]
31. Molaali Birjandi, S., Seyedolahasani, S. M., Hanaei, T., & Vafaee, S. (2024). Measuring the relationship between time perception and spatial memory in urban environment experience using confirmatory factor analysis. Geographical Researches, Advance online publication. [In Persian]
32. Naderi, A. , Akbari Golzar, M. and Fazeli, Z. (2019). Collective Memory and Its Impact on the Formation of Urban Identity (Case Study: Vahdat-e-Islami and Shahrak-e-Gharb). Quarterly of Social Studies and Research in Iran, 8(3), 533-556. [DOI:10.22059/jisr.2019.279442.849 [In Persian]]
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Culture of Islamic Architecture and Urbanism Journal

Designed & Developed by : Yektaweb