تفکر هندسی به‌مثابۀ چارچوبی شناختی در طراحی معماری: تبیین شاخصه‌های مفهومی بر پایۀ نظریۀ زمینه‌ای با اتکا بر دیدگاه برخی صاحب‌نظران - فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی
دوره 11، شماره 1 - ( دوفصلنامه 1405 )                   جلد 11 شماره 1 صفحات 206-183 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Naseri H, Mahmoudi Kamelabad M, De Angelis E. (2026). Geometric Thinking as a Cognitive Framework in Architectural Design: Conceptualizing Key Attributes Based on Grounded Theory and Expert Perspectives. , CIAUJ. 11(1), 183-206. doi:10.66224/ciauj.11.1.687
URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-687-fa.html
ناصری حسین، محمودی کامل آباد مهدی، دی آنجلیس انریکو.(1405). تفکر هندسی به‌مثابۀ چارچوبی شناختی در طراحی معماری: تبیین شاخصه‌های مفهومی بر پایۀ نظریۀ زمینه‌ای با اتکا بر دیدگاه برخی صاحب‌نظران , فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی. 11 (1) :206-183 10.66224/ciauj.11.1.687

URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-687-fa.html

تفکر هندسی به‌مثابۀ چارچوبی شناختی در طراحی معماری: تبیین شاخصه‌های مفهومی بر پایۀ نظریۀ زمینه‌ای با اتکا بر دیدگاه برخی صاحب‌نظران
حسین ناصری1 ، مهدی محمودی کامل آباد*2 ، انریکو دی آنجلیس3
1- گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2- گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران ، m.mahmoudi@aui.ac.ir
3- گروه معماری، مهندسی ساخت و محیط زیست، دانشگاه پلی تکنیک میلان، میلان، ایتالیا
چکیده:   (1721 مشاهده)
در طول تاریخ دانش بشر، توجه گسترده‌ای به پرورش و بهره‌گیری مؤثر از قدرت تفکر معطوف شده است. در طراحی معماری، فرآیند طراحی ریشه در توانمندی‌های شناختی طراح دارد و دانش هندسه نقشی محوری در شکل‌گیری تفکر معماری ایفا می‌کند. شناسایی جایگاه دانش هندسه در تفکر طراحی معماری، مسئلۀ اصلی این پژوهش است. هدف این مطالعه، ارائۀ مدلی مفهومی از تفکر هندسی در طراحی معماری به‌منظور شناخت و بهره‌گیری از دانش هندسه در ارتقای مهارت‌های شناختی و طراحی معماران است که بر پایۀ دیدگاه‌های نظری و با استفاده از رویکرد نظریۀ زمینه‌ای انجام شده است. پژوهش با بررسی منابع کتابخانه‌ای و نظرات کارشناسان صورت گرفته و تحلیل داده‌ها بر اساس چارچوب نظریۀ زمینه‌ای استراوس و کوربین و از طریق سه مرحلۀ کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی، با بهره‌گیری از نرم‌افزار مکس‌کیودا انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد تفکر هندسی در معماری تحت تأثیر عوامل علی، از جمله استواری و صحت استدلال‌های هندسی و ریاضی و نقش هندسه به‌عنوان پایه و اساس دانش معماری؛ عوامل زمینه‌ای، شامل تمایز میان هندسۀ حسی و هندسۀ عقلی و نیز هندسۀ عملی و نظری؛ و عوامل مداخله‌گر، شامل اندازه‌ها، کمیت‌ها و قوانین هندسۀ کمی و کیفی قرار دارد. این عوامل، زمینۀ اعمال راهبردهایی همچون ارزشمندی قضایای هندسی بر پایۀ استدلال منطقی و کشف قوانین هندسی از طریق استدلال قیاسی و مطالعۀ نظام‌مند را فراهم می‌کنند. پیامدهای به‌کارگیری این راهبردها شامل توانایی اندازه‌گیری، درک، ترسیم و پیاده‌سازی اشکال معماری با بهره‌گیری از دانش هندسه، افزایش وضوح و سازمان‌یافتگی ذهنی و نقش مثبت هندسه در شفافیت تفکر است. این مدل مفهومی، چارچوبی نظری برای درک و ارتقای فرآیند تفکر و طراحی معماری فراهم می‌آورد.
واژه‌های کلیدی: استدلال هندسی در معماری، تفکر طراحی، شناخت فضایی، معرفت شناسی طراحی، نظریۀ زمینه‌ای
متن کامل [PDF 1596 kb]   (406 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: مفهوم سازي نظريه پردازي در معماری و شهرسازی اسلامی
دریافت: 1404/10/1 | پذیرش: 1405/2/8 | انتشار الکترونیک: 1405/4/7
فهرست منابع
1. Aalamzadeh, A. A. (1999). Fundamentals of geometry. Elmi va Fanni [in Persian].
2. Abbasi, N., Ghasemi Sichani, M., Valibeig, N., & Saedavandi, M. (2019). Evaluation of the viewpoints of muslim mathematicians (2-11 Centuries AH) about the concept of geometry in architecture. Andisheh-ye Me'mari, 3(5), 84-105 [in Persian]. [DOI:10.30479/at.2019.10296.1141]
3. Abolghasemi, L. The Norm of Formation in Islamic Architecture of Iran. Tehran: Samt, 2006 [in Persian].
4. Al-Bīrūnī, A. R. Muḥammad ibn Aḥmad. (1973). Al-Tafhīm li-awāʾil ṣināʿat al-tanjīm (J. Homāyī, Ed.). Anjoman-e Asar-e Melli [in Persian].
5. Al-Safa, A. (1957). The Treatises of Ikhwan Al-Safa and Khalan Al-Wafa. Beirut: Aldar-Islamiah.
6. Al-Sayed, K., Dalton, R. C., & Hölscher, C. (2010). Discursive design thinking: The role of explicit knowledge in creative architectural design reasoning. AI EDAM, 24(2), 211-230.‏ [DOI:10.1017/S0890060410000065]
7. Anderson, J. R. (1995). Cognitive psychology and its implications. Macmillan.
8. Antoniades, A. C. (2010). Poetics of architecture (Vol. 2; A. Ay, Trans.). Soroush Publications [in Persian].
9. Avani, Shahin. (2017). Ravesh-e Dekarti: Riyāzi yā hendesi? Falsafeh va Elāhiyāt, 22(3), 129-156 [in Persian].
10. Balkhārī Qahī, H. (2016). Philosophy of geometry and architecture. University of Tehran Press [in Persian].
11. Bolden, G. (2006). Creative thinking (S. A. Mirzaei, Trans.). Sargol [in Persian].
12. Caldwell, B., Dake, D., Safly, M., & Ulch, L. (2004). Integrated Hots Thinking Model. Ames, IA: Department of Art and Design, Iowa State University.
13. Cross, N. (2011). Design thinking: Understanding how designers think and work. Berg. [DOI:10.5040/9781474293884]
14. Dahar, A., & Alipour, R. (2013). Geometric analysis of Sheikh Lotfollah Mosque architecture to determine the geometric relationship between the prayer hall and entrance forecourt. Bagh-e Nazar, 10(26), 33-40 [in Persian].
15. Dehkhoda, A. A. (1998). Dehkhoda dictionary (Digital edition). Dehkhoda Dictionary Institute, University of Tehran [in Persian].
16. Donato, S. (1990). Iran: la ricostruzione delle aree distrutte dalla guerra: dalla politica dell'emergenza alla pianificazione culturale del recupero e della riqualificazione urbana. (No Title).
17. Edwards, B. (1992). Drawing on the Right Side of the Brain. In CHI'97 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems (pp. 188-189). [DOI:10.1145/1120212.1120336]
18. Eram, S. (2021). The application of geometric thinking in mathematics (Master's thesis). Shahid Chamran University of Ahvaz [in Persian].
19. Fakouri Hajiar, H., Naderi, E., Shari'atmadari, A., & Seif-Naraghi, M. (2007). Content analysis of elementary science textbooks based on thinking foundations. Educational Research, 3(12), 97-122 [in Persian].
20. Farabi, A. N. (2003). What should be learned before philosophy (H. Mirrokni, Trans.). Fallat [in Persian].
21. Farasatkhah, M. (2009). Evaluation of the quality of higher education in Iran: An application of grounded theory. Institute for Research and Planning in Higher Education [in Persian].
22. Feizi, M., & Khakzand, M. (2005). Design thinking in the architectural design process. Bagh-e Nazar, 2(4), 13-23 [in Persian].
23. Feizollah Beigi, A., Golabchi, M., & RezaZadeh Ardebili, M. (2019). Analysis of theoretical and practical geometry of Abbasi jame Mosque's discontinuous double shell dome. Honarhaye Ziba: Architecture and Urbanism, 24(4), 35-48 [in Persian]. [DOI:10.22059/jfaup.2020.279322.672253]
24. Fisher, R. (2006). Teaching thinking to children (M. Safaei Moghaddam & A. Najarian, Trans.). Reshesh [in Persian].
25. Ghasemi-Far, N. (2004). Mechanisms of thinking. Qasideh Sara [in Persian].
26. Ghonim, M. (2016). Design thinking in architecture education: issues, limitations, and suggestions. In Proceedings of the 3rd International Architectural Design Conference on Design and Nature ARCHDESIGN (Vol. 16, pp. 553-561). Istanbul: Dakam Publishing.‏
27. Gilhooly, K. J. (1996). Thinking: Directed, undirected and creative. Academic Press.
28. Goldschmidt, G. (2014). Linkography: Unfolding the design process. MIT Press. [DOI:10.7551/mitpress/9455.001.0001]
29. Gorji Mahlabani, Y. (2007). Design thinking and its process patterns. Soffeh, 16(2), 106-123 [in Persian].
30. Guthrie, W. K. C. (1996). A history of Greek philosophy: Pythagoras and the Pythagoreans (M. Ghavam Safari, Trans.). Fekr-e Rooz [in Persian].
31. Ibn ʿArabī, M. al-D. M. ibn ʿAlī. (2007). Fuṣūṣ al-ḥikam (M. A. Movahhed Abtahi & S. Movahhed, Trans.). Karnameh.
32. Javadi Nodeh, M., Shahcheraghi, A., & Andalib, A. (2022). An Investigation of the Golden Proportions and Geometric Principles Derived from Nature in the Structural Components of the Traditional Houses (Case Study: Qajar Houses in Ardabil). Bagh-e Nazar, 19(110), 35-48 [in Persian]. [DOI:10.22034/bagh.2022.295674.4973]
33. Josephine, E. E. C. (2017). The study of geometric forms, proportion and scale of heritage buildings due to architectural theory. IPTEK Journal of Proceedings Series 3(3): 263-272. [DOI:10.12962/j23546026.y2017i3.2455]
34. Karvan, F. (2021). Design process from idea to presentation based on reflective thinking and learning styles in architecture students. Soffeh, 31(2), 23-38 [in Persian]. [DOI:10.52547/sofeh.31.2.23]
35. Karvan, F. (2023). Developing a design thinking model of architectural education based on wisdom and creativity styles mediated with self-directed learning. Armanshahr, 54(44), 111-124 [in Persian]. http://doi.org/10.22034/AAUD.2023.344408.2675
36. Kotnik, T. (2010). Algorithmic architecture: Computational design thinking. Architectural Design, 80(2), 52-59. [DOI:10.1002/ad.1063]
37. Lawson, B. (2006). How designers think (4th ed.). Elsevier. [DOI:10.4324/9780080454979]
38. Lawson, B. (2013). How designers think: Demystifying the design process (H. Nadimi, Trans.). Shahid Beheshti University Press [in Persian].
39. Lipman, M. (2004). Philosophy and children (Interview with Saeed Naji). Ketab-e Mah-e Adabiat va Falsafeh, 75-76, 26-31 [in Persian].
40. Mahmoodabadi, A., & Mirjany, H. (2022). The ratio of architectural design thinking to incompatible schemas. Andisheh-ye Me'mari, 6(12), 1-16 [in Persian]. [DOI:10.30479/at.2022.16531.1830]
41. Mahmoudi, A. S. (2004). Thinking in design: Introducing an interactive thinking model in design education. Honarhaye Ziba, (20), 27-36 [in Persian].
42. Masahheb, G. H. (2004). Persian encyclopedia. Amir Kabir [in Persian].
43. Mehdian, M., Liaqatdar, M. J., & Arizi, H. R. (2017). Model for Geometric growth thinking: the impact of visual memory on the Geometric thinking through Geometrey scientific epistemology. Journal of Educational Sciences, 24(1), 45-69 [in Persian]. [DOI:10.22055/edu.2017.17661.1784]
44. Mehdizadeh Seraj, F., Tehrani, F., & Valibeyg, N. (2012). Applying the Hanjar Triangles in the Mathematical Calculation, Implementation and Enforcement of Traditional Iranian Architecture. Iranian Restoration and Architecture, 1(1), 15-26 [in Persian]. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23453850.1390.1.1.1.9
45. Menges, A., & Ahlquist, S. (2011). Computational design thinking: computation design thinking. John Wiley & Sons.‏
46. Minkovskaya, E. L. (2000). Toward the study of architectural forms in Central Asia at the end of the 14th century (Mausoleum of Khoja Ahmad Yasavi). Asar, 30-31, 260-288 [in Persian]. http://journal.richt.ir/athar/article-1-193-fa.html
47. Molavi, B. (2002). A study of the application of geometry in Iran's past architecture. Ministry of Housing and Urban Development [in Persian].
48. Mozaffar, F., & Kianersi, M. (2019). The Main Factors of Promoting Designerly Thinking (Conventional and Situation-based Thinking) in Teaching the Basics of Architectural Designing. Iranian Restoration and Architecture, 9(18), 1-18 [in Persian]. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23453850.1398.9.18.2.0
49. Nabavi, F. and Y. Ahmad. (2016). Is there any geometrical golden ratio in traditional Iranian courtyard houses? ArchNet-IJAR: International Journal of Architectural Research 10(1): 143-154. 10.26687/archnet-ijar.v10i1.744?urlappend=%3Futm_source%3Dresearchgate.net%26utm_medium%3Darticle 10.26687/archnet-ijar.v10i1.744 []
50. Nadimi, H. (1999). The truth of ornament. Farhangestan-e Olum, (14-15), 19-34 [in Persian].
51. Najiboglu, G. (2000). Geometry and ornament in Islamic architecture (M. Ghiomi Bidhendi, Trans.). Rowzaneh [in Persian].
52. Nasr, S. H. (2000). The need for a sacred science. Tahā Cultural Institute [in Persian].
53. Nejad Ebrahimi, A., & Tooranpoor, M. (2021). Investigating Geometry used in Khargerd Ghiasiyyah School with Emphasis on Practical Geometry of Abolafa Bozjani. Nameh-ye Architecture and Urbanism, 13(31), 101-116 [in Persian]. [DOI:10.30480/aup.2021.2627.1517]
54. Nejad Ebrahimi, A., & Ya'ghoubloo, M. (2019). An introduction to theoretical geometry in architecture. Research in Art and Humanities, 4(5), 19-34 [in Persian].
55. Nejad Ebrahimi, A., Gharabaghlou, M., & Farshchian, A. (2021). The status of theoretical wisdom in architectural geometry by Islamic mathematicians. Contemporary Wisdom, 12(1), 271-305 [in Persian].
56. Neyestani, J. (2005). History of map drawing and the application of geometry and arithmetic in Islamic architecture. Peyk-e Noor, 3(5), 42-49 [in Persian].
57. Noori Mokaram, A., Janipour, B., & Taghvaei, V. (2023). Examining the Components of Architectural Concept Formationin Teaching Architectural Design With A Background-Based Approach. Bagh-e Nazar, 20(120), 29-42 [in Persian]. [DOI:10.22034/bagh.2022.332886.5186]
58. Nouhi Bezanjani, M., & Ghasemi, M. (2020). Analysis of the concept of geometry in traditional Iranian architecture and its application in contemporary architecture. Architectural Studies, 3(17), 165-175 [in Persian].
59. Omoumi, M. (1997). Architecture, pattern, and order. Khak [in Persian].
60. Oxman, R. (2004). Think-maps: Teaching design thinking in design education. Design Studies, 25(1), 63-91. https://doi.org/10.1016/S0142-694X(03)00033-4 [DOI:10.1016/S0142-694X(03)00036-2]
61. Pope, A. U., & Ackerman, P. (1999). A survey of Persian art (N. Daryabandari, Trans.). Scientific and Cultural Publications [in Persian].
62. Rosenfeld, B. (1979). Ghiyath al-Din Jamshid Kashani (P. Shahriari, Trans.). Elmi va Farhangi [in Persian].
63. Saliba, J. (1991). Dictionary of philosophy and social sciences (K. Bargnisi & S. Sajjadi, Trans.). Modiran [in Persian].
64. Seif, A. A. (2017). Modern educational psychology: Psychology of learning and instruction. Doran [in Persian].
65. Seyyed Sadr, S. A. (2002). Encyclopedia of architecture and urbanism. Azadeh [in Persian].
66. Shabani, H. (1993). Educational and training skills. SAMT [in Persian].
67. Sharif, H. R. (2009). Architectural design process and critical thinking (Doctoral dissertation). Shahid Beheshti University [in Persian].
68. Sharif, H. R. (2011). Critical thinking and evaluation of architectural design ideas. Soffeh, 21(2), 53-64 [in Persian].
69. Shoari-Nejad, A. A. (1991). Logical thinking. SAMT [in Persian].
70. Silvayeh, S., Daneshjoo, K., & Farmahin Farahani, S. (2013). Geometry in pre-Islamic Iranian architecture and its manifestation in contemporary Iranian architecture. Naqsh-e Jahan, 3(1), 55-66 [in Persian]. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23224991.1392.3.1.3.0
71. Solso, R. (2009). Cognitive psychology. Roshd Publications [in Persian].
72. Sternberg, R. J. (1997). Thinking styles. Cambridge university press. [DOI:10.1017/CBO9780511584152]
73. Tayah, S., Mehdizadeh Seraj, F., & Mahmoudi Zarandi, M. (2020). Revisiting Nature-inspired Thinking Process in Architectural Designs Using Zaltman's Metaphor Method (ZMET). Bagh-e Nazar, 17(91), 65-80 [in Persian]. [DOI:10.22034/bagh.2020.218157.4449]
74. Valibeig, N., Nasekhian, S., & Nazariyeh, N. (2017). An Analysis of the Impact of Shading Wall Geometry on Formation of the Ice Houses in Southeast of Iran (Case Study: Kerman). Nameh-ye Architecture and Urbanism, 9(18), 147-166 [in Persian]. [DOI:10.30480/aup.2017.517]
75. Vasiq, B., Naseri, H., & Bakhtiari, S. (2022). Investigating axis concepts in Yazd mosques. Urban Identity, 16(49), 5-16 [in Persian]. [DOI:10.30495/hoviatshahr.2022.53200.11960]
76. Whitley Eves, H. (2014). History of geometry (M. H. Shafieeha, Trans.). Elmi va Farhangi [in Persian].
77. Yaftian, N., & Safabakhsh Chekousari, A. (2019). Teaching and learning geometry: Introducing the Van Hiele theory. Mathematics and Society, 4(3), 9-22 [in Persian]. [DOI:10.22108/msci.2020.118021.1329]
78. Zandieh Vakili, M. (2018). Feasibility of applying geometry used in Islamic architectural experiences to contemporary Iranian architecture toward form-structure interaction (Doctoral dissertation). University of Art, Isfahan [in Persian].
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Culture of Islamic Architecture and Urbanism Journal

Designed & Developed by : Yektaweb