گسست در بنیان‌های نظری حمایت از معماری: تحلیلی تطبیقی بر گذار از امپراتوری عثمانی به جمهوری ترکیه - فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی
دوره 10، شماره 2 - ( دوفصلنامه 1404 )                   جلد 10 شماره 2 صفحات 152-129 | برگشت به فهرست نسخه ها

Research code: 7441

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Soltani M. (2025). From Empire to Nation-State: Paradigm Shift in Architectural Patronage in Turkey. CIAUJ. 10(2), 129-152. doi:10.61882/ciauj.10.2.648
URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-648-fa.html
سلطانی مهدی.(1404). گسست در بنیان‌های نظری حمایت از معماری: تحلیلی تطبیقی بر گذار از امپراتوری عثمانی به جمهوری ترکیه فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی 10 (2) :152-129 10.61882/ciauj.10.2.648

URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-648-fa.html

گسست در بنیان‌های نظری حمایت از معماری: تحلیلی تطبیقی بر گذار از امپراتوری عثمانی به جمهوری ترکیه
مهدی سلطانی*
گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بناب، بناب، ایران ، mahdisoltani@ubonab.ac.ir
چکیده:   (1955 مشاهده)
حمایت معماری، به مثابه فرآیندی که منطق، اهداف و منابع تولید فضا را تعیین می‌کند، عمیقاً با ساختارهای قدرت و نظام‌های ارزشی یک دوره تاریخی گره خورده است و مطالعه آن کلیدی برای فهم دگرگونی‌های کلان اجتماعی-سیاسی است. دوران گذار از امپراتوری عثمانی به جمهوری ترکیه (قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰) شاهد یک دگرگونی بنیادین در سیمای کالبدی شهرها بود که از یک تحول سطحی در سلیقه زیباشناختی فراتر می‌رفت. این پژوهش با هدف تبیین منطق حاکم بر این دگرگونی چشمگیر، استدلال می‌کند که این گذار، یک گسست در الگوواره (Paradigm Shift) حاکم بر نظام حمایت معماری بوده است. برای دستیابی به این هدف، با رویکردی کیفی و با استفاده از روش تحلیلی-تطبیقی، دو مدل مفهومی متضاد برای نظام حمایت معماری تدوین و مقایسه شده‌اند. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی اسناد تاریخی و تحلیل‌های نظری گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوواره کلاسیک عثمانی، سیستمی درون‌زا، عمودی و یکپارچه بود که با محوریت حامی کاریزماتیک (سلطان)، ایدئولوژی الهی و منبع مالی مستقل (وقف)، معماری را برای تحکیم نظم اجتماعی و برای مخاطبی داخلی تولید می‌کرد. در مقابل، الگوواره مدرن، یک سیستم برون‌گرا، افقی و وابسته را شکل داد که در آن حامی نهادی (بوروکراسی دولتی)، متأثر از فشارهای خارجی و با ایدئولوژی ابزاریِ نوسازی و منابع مالی شکننده (بودجه دولتی و وام‌های خارجی)، معماری را به ابزاری برای مدیریت تصویر بین‌المللی و برای مخاطبی خارجی بدل ساخت. بنیادی‌ترین نتیجه این پژوهش آن است که معماری در این گذار از جایگاه ابزاری برای نمایش قدرت الهی و خدمت به جامعه داخلی، به ابزاری برای نمایش تمدن و مدیریت بازنمایی در عرصه بین‌المللی تنزل یافت؛ این گسست در منطق حمایت، علت اصلی دگرگونی‌های بنیادین در هویت کالبدی این جامعه و جوامع مشابه در حال گذار است. 
واژه‌های کلیدی: حمایت معماری، گسست در الگوواره، امپراتوری عثمانی، جمهوری ترکیه، مدرنیزاسیون، قدرت
متن کامل [PDF 1585 kb]   (285 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: مفهوم سازي نظريه پردازي در معماری و شهرسازی اسلامی
دریافت: 1404/4/21 | پذیرش: 1404/8/7 | انتشار الکترونیک: 1404/10/9
فهرست منابع
1. Akın, N. (2018). The Genesis of Modern Turkish Urbanism: The Case of Jansen's Plan for Ankara. In H. Bodnar & A. Soos (Eds.), Planning and the Fall of the Wall: From Contested to Integrated City (pp. 45-62). Routledge.
2. Aksakal, M. (2017). The Ottoman State, the Great Powers, and the Global War. In M. S. Hanioglu & R. Aksan (Eds.), The Cambridge History of Turkey, Vol. 4: Turkey in the Modern World (pp. 120-145). Cambridge University Press.
3. Banimasoud, A. (2015). Memari-ye mo'aser-e Iran: Dar takapooye bein-e sonnat va modernite. Tehran: Honar-e Memari-ye Gharne Publishing. [In Persian]
4. Batur, A. (2006). Dolmabahçe Palace. In DB Istanbul Encyclopedia.
5. Blair, S. S., & Bloom, J. M. (1994). The Art and Architecture of Islam 1250-1800. Yale University Press.
6. Bourdieu, P. (1991). Language and Symbolic Power. Harvard University Press.
7. Bozdoğan, S. (2001). Modernism and Nation Building: Turkish Architectural Culture in the Early Republic. University of Washington Press.
8. Çelik, Z. (1993). The Remaking of Istanbul: Portrait of an Ottoman City in the Nineteenth Century. University of Washington Press.
9. Elshahed, M. (2019). Cairo Since 1900: An Architectural Guide. The American University in Cairo Press. [DOI:10.2307/jj.38433839]
10. Erdem, Y. H. (2015). The bureaucratic transformation of the Ottoman state. In M. K. Kırpık & M. B. Çelik (Eds.), The Great Transformation of the Ottoman Empire (pp. 23-44). I.B. Tauris.
11. Ghobadian, V. (2012). Memari dar Dar-ol-Khalafe-ye Naseri: Sonnat va tajaddod dar memari-ye mo'aser-e Tehran. Tehran: Pashootan. [In Persian].
12. Goodwin, G. (1971). A History of Ottoman Architecture. Thames & Hudson.
13. Hanioğlu, M. Ş. (2010). Atatürk: An Intellectual Biography. Princeton University Press.
14. İnalcık, H. (1973). The Ottoman Empire: The Classical Age, 1300-1600. Weidenfeld & Nicolson.
15. Işın, E. (2019). The Public Sphere and Representation in the Late Ottoman Empire: The Case of Municipal Gardens. Journal of Urban History, 45(3), 531-553.
16. Keyder, Ç. (1987). State and Class in Turkey: A Study in Capitalist Development. Verso.
17. Kırlı, C. (2013). The struggle over the city: The politics of urban space in late Ottoman Istanbul. Middle Eastern Studies, 49(3), 408-425.
18. Kostof, S. (1995). A History of Architecture: Settings and Rituals (2nd ed.). Oxford University Press. [DOI:10.1093/oso/9780195083781.001.0001]
19. Kuhn, T. S. (1962). The Structure of Scientific Revolutions. University of Chicago Press.
20. Necipoğlu, G. (2005). The Age of Sinan: Architectural Culture in the Ottoman Empire. Reaktion Books. [DOI:10.3202/caa.reviews.2006.129]
21. Özkan, S. (2020). From Waqf to State Budget: Financing Public Works in the Transition from Empire to Republic. International Journal of Middle East Studies, 52(1), 25-44.
22. Pamuk, Ş. (2000). A Monetary History of the Ottoman Empire. Cambridge University Press.
23. Scott, J. C. (1998). Seeing Like a State: How Certain Schemes to Improve the Human Condition Have Failed. Yale University Press.
24. Sutton, K. and Fahmi, F. (2001). Cairo's urban growth and strategic master plans in the light of Egypt's 1996 population census results. Cities, 18(2), 135-149. https://doi.org/10.1016/S0264-2751(01)00006-3 [DOI:10.1016/S0264-2751(01)00006-3.]
25. Volait, M. (2017). Foreign Architects and the Modernization of Cairo and Istanbul (1830-1930): Beyond the "Colonial" versus "Non-Colonial" Divide. ABE Journal. Architecture beyond Europe, (11). [DOI:10.4000/abe.3508]
26. Weber, M. (1949). The Methodology of the Social Sciences (E. A. Shils & H. A. Finch, Trans.). Free Press.
27. Zürcher, E. J. (2017). Turkey: A Modern History (4th ed.). I.B. Tauris.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Culture of Islamic Architecture and Urbanism Journal

Designed & Developed by : Yektaweb