عوامل موثر بر شناخت پیکره‌بندی توده و فضا در مجتمع‌های مسکونی (نمونۀ موردی: مجتمع مسکونی شهید بهشتی ساری) - فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی
دوره 11، شماره 1 - ( دوفصلنامه 1405 )                   جلد 11 شماره 1 صفحات 284-257 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Makani V, Einifar A. (2026). The Factors Influencing the Cognition of Mass-Space Configuration in Residential Complexes (Case Study: Shahid Beheshti Residential Complex, Sari). , CIAUJ. 11(1), 257-284. doi:10.66224/ciauj.11.1.674
URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-674-fa.html
مکانی ویدا، عینی فر علیرضا.(1405). عوامل موثر بر شناخت پیکره‌بندی توده و فضا در مجتمع‌های مسکونی (نمونۀ موردی: مجتمع مسکونی شهید بهشتی ساری) , فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی. 11 (1) :284-257 10.66224/ciauj.11.1.674

URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-674-fa.html

عوامل موثر بر شناخت پیکره‌بندی توده و فضا در مجتمع‌های مسکونی (نمونۀ موردی: مجتمع مسکونی شهید بهشتی ساری)
ویدا مکانی*1 ، علیرضا عینی فر2
1- گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران ، makani@umz.ac.ir
2- گروه معماری، دانشکده معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده:   (1148 مشاهده)
 «شناختِ پیکره‌بندی»، به عنوان یکی از عالی‌ترین فرایندهای ذهنی انسان، فعالیتی پیچیده و چند بعدی است. شکل‌گیری این فرایند در محیط‌هایی که درک فضا در آن‌ها مستلزم حرکت و تعامل با محیط است، مسائلی پدید می‌آورد که پرسش‌برانگیز و درخور تامل‌اند. هدف این پژوهش، تبیین چگونگی شناخت پیکره‌بندی با تمرکز بر عوامل موثر بر آن در ‌مجتمع‌های مسکونی است. پژوهش با رویکرد کیفی و در چارچوب رئالیسم انتقادی انجام شده و جامعه موردمطالعه، ساکنان مجتمع مسکونی شهید بهشتی ساری هستند. برای دستیابی به فهمی جامع از پیکره‌بندی، مجتمع منتخب در دو مقیاس کل و جزء و در سه سطح «مکان‌های منفرد»، «ارتباط دو به دوی مکان‌ها» و «عناصر مجاور هر مکان‌» بررسی ‌شد. روش نمونه‌گیری نظری است و داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته، نقشه شناختی و نقشه کروکی‌وار جمع‌آوری و با تکنیک کدگذاری باز و محوری تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که شناخت پیکره‌بندی توده و فضا در هر دو مقیاس کل و جز، بر سه بعد اصلی محیطی، انسانی و زمانی استوار است. در جریان پژوهش، پس از شناسایی مولفه‌های هر بعد و ترسیم ماتریس ارتباطات دوجانبه میان عوامل محیطی و اجزای پیکره‌بندی، یافته‌های حاصل از سه سطح مورد بررسی در قالب یک مدل مفهومی تبیین و ارائه شد. درنهایت نتایج نشان داد که در فضای باز مجتمع‌های مسکونی، اگرچه ابعاد محیطی نقش پررنگ‌تری در بازشناسی پیکره‌بندی توده و فضا دارند، شکل‌گیری تصویر ذهنی دقیق و پایدار زمانی امکان‌پذیر است که ابعاد محیطی، انسانی و زمانی نه به‌صورت مستقل، بلکه در پیوندی تعاملی و هم‌افزا عمل کنند.
واژه‌های کلیدی: شناخت، پیکره‌بندی، توده و فضا، مجتمع مسکونی، مجتمع مسکونی شهید بهشتی ساری
متن کامل [PDF 3447 kb]   (413 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: مفهوم سازي نظريه پردازي در معماری و شهرسازی اسلامی
دریافت: 1404/8/12 | پذیرش: 1404/12/2 | انتشار الکترونیک: 1405/4/7
فهرست منابع
1. Abdelbaseer, M. A. (2012). Evaluating Way-Finding Ability Within Urban Environment. Eight International Space syntax Symposium, (pp. 1-39). Santiago de chile.
2. Alawadhi, A., Chandrasekera, T., & Yang, C. (2011). The Effect of Spatial Knowledge on Sense of Belonging in University/Academic Environments. Considering Research: Reflecting upon current themes in Architecture Research (pp. 337-344). Detroit: Association of Collegiate School of Architecture. [DOI:10.17831/rep:arcc%25y344]
3. Appleyard, D. (1970). Styles and Methods of Structuring a City. Environment And Behavior, 2, 100-117. doi.org/10.1177/001391657000200106 [DOI:10.1177/001391657000200106]
4. Asadpour,A. , Faizi,M. , Mozaaffar,F. and Behzadfar,M. (2015). Typology of models and comparative study of methods in recording mental images and cognitive maps from the environment. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 12(33), 13-22. [In Persian]
5. Devlin, A. S. (1973). The "Small Town" Cognitive Map: Adjusting To A New Environment. In G. T. Moore, & R. G. Golledge, Environmental:Theories, Research, and Methods (pp. 58-67). Stroudsburg, Pennsylvania: Dowden, Hutchinson & Ross, Inc.
6. Didehban, M. , Purdeihimi, S. and rismanchian, O. (2022). Relation between Cognitive Properties and Spatial Configuration of the Built Environment, Experience in Dezful. Journal of Iranian Architecture Studies, 2(4), 37-64. [In Persian]
7. Downs, R. M. (1976). Cognitive Mapping and Information Processing: A Commentary. In G. T. Moore, & R. G. Golledge, Environmental Knowing (pp. 67-71). Stroudsburg, Pennsylvania: Dowden, Hutchinson & Ross, Inc.
8. Eals, M., & Silverman, I. (1994). The hunter-gatherer theory of spatial sex differences: Proximate factors mediating the female advantage in recall of object. Ethology and Sociobiology, 15(2), 95-105. [DOI:10.1016/0162-3095(94)90020-5]
9. Friedenberg, J., & Silverman, G. (2019). Cognitive Science: An Introduction to the Study of Mind, (M. Oftadehal, Trans.). Tehran: Defense Industries Educational and Research Institute. [In Persian]
10. Garling, T., & Evans, G. w. (1991). Environment, Cognition and Action. Oxford: OXFORD UNIVERSITY PRESS. [DOI:10.1093/oso/9780195062205.001.0001]
11. Garling, T., & Golledge, R. G. (1989). Environmental Perception and Cognition. In E. H. Zube, & G. T. Moore, Advances in Environment, Behavior, and Design (Vol. 2, pp. 203-239). New York: PLENUM PRESS. [DOI:10.1007/978-1-4613-0717-4_7]
12. Garling, T., Book, A., & Ergezen, N. (1982). Memory for the spatial layout of the everyday physical environment: Differential rates of acquisition of different types of information. Scandinavian Journal of Psychology, 23, 23-35. [DOI:10.1111/j.1467-9450.1982.tb00410.x]
13. Gibson, J. J. (1979). The Ecological Approach to Visual Perception. Boston: Houghton Mifflin.
14. Golledge, R. G., & Moore, G. T. (1976). Environmental Knowing: Theories, Research, and Methods. Stroudsburg, Pennsylvania: Dowden, Hutchinson & Ross, Inc.
15. Golledge, R. G., Smith, T. R., Pellegrino, J. W., Doherty, S., & Marshall, S. P. (1985). A Conceptual Model and Empirical Analysis of Children's Acquisition of Spatial Knowledge. Journal of EnviFonmental Psychology, 125-152. [DOI:10.1016/S0272-4944(85)80014-1]
16. Heidari, A. A., Ghasemian Asl, E., & Kiaei, M. (2017). Analysis of the spatial structure of traditional Iranian houses using the space syntax method. Studies on the Iranian-Islamic City, 7 (28), 21-33. [In Persian]
17. Hillier, B. (2007). Space is the Machine, A configurational theory of architcture. London: University of Cambridge.
18. Jamshidi, S., & Pati, D. (2020). A Narrative Review of Theories of Wayfinding Within the Interior Environment. Health Environments Research & Design , 1-14. [DOI:10.1177/1937586720932276]
19. Jamshidi, M. (2003). Considerations on the theory of "space syntax". Journal of Jostarha-ye Shahrsazi, 6, 20-25. [In Persian]
20. Khatibi, M. R. (2013). Mutual influence of behavioral patterns in revitalizing the environmental identity of the city (case study: Sanandaj entrance area). Journal of Hoviat-e Shahr, 13, 63-73. [In Persian]
21. Kim, Y. 0. (1999). Spatial Configuration, Spatial Cognition:The Role of Architectural Intelligibility in Shaping Spatial Experience. London: A Thesis in Architecture, University College London.
22. Klett , R. F., & Alpaugh, D. (1976). Environmental Learning and Large-Scale Environments. In G. T. Moore, & R. G. Golledge, Environmntal knowing (pp. 121-131). Pennsylvania: Dowden, Hutchinson & Ross.
23. Lang, J. (2016). Creating architectural theory: The role of behavioral sciences in environmental design (A. Eini Far, Trans.). Tehran: University of Tehran. [In Persian]
24. Lynch, K. (1995). The image of the city (M. Mazini, Trans.). Tehran: University of Tehran Press. [In Persian]
25. McAndrew, F. T. (2015). Environmental psychology (G. Mahmoudi, Trans.). Tehran: Vania. [In Persian]
26. Mark, D. M. (1993). Human spatial cognition. In D. Medyckyj-Scott, & H. M. Hearnshaw, Human Factors in Geographical Information Systems (pp. 51-60). Belhaven Press.
27. Montello, D. R. (1993). Scale and multiple psychologies of spac. Spatial Information Theory A Theoretical Basis for GIS (pp. 19-22). Italy: Springer, Berlin, Heidelberg. doi:doi.org/10.1007/3-540-57207-4_21 [DOI:10.1007/3-540-57207-4_21]
28. Montello, D. R. (1998). A New Framework for Understanding the Acquisition of Spatial Knowledge in Large-Scale Environments. In M. J. Egenhofer, & R. G. Golledge, Spatial and Temporal Reasoning in Geographic information Systems (pp. 143-154). New York: Oxford University Press. [DOI:10.1093/oso/9780195103427.003.0011]
29. Montello, D. R., & Raubal, M. (2013). Functions and Applications of Spatial Cognition. In D. Waller, & L. Nadel, Handbook of Spatial Cognition (pp. 249-264). Washington DC: American Psychological Association. [DOI:10.1037/13936-014]
30. Montello, D. R. (2014). Spatial Cognition and Architectural Space: Research Perspectives. Architectural Design, 84(5), 74-79. [DOI:10.1002/ad.1811]
31. Montello, D. R. (2016). Behavioral methods in the field of spatial cognition research. In R. Gifford, Research methods for environmental psychology. (M. Gharehbaglou, M. Pirbabaei, & Z. AliNam, Trans., pp. 149-170). Tabriz: Islamic Art University of Tabriz. [In Persian] [DOI:10.1002/9781119162124.ch9]
32. Moore, G. T., & Golledge, R. G. (1976). Environmental Knowing: Theories, Research, and Methods. Stroudsburg, Pennsylvania: Dowden, Hutchinson & Ross, Inc.
33. Nadel, L. (2013). Cognitive Maps. In D. Waller , & L. Nadel, Handbook of Spatial Cognition (pp. 155-173). Washington, DC: American Psychological Association. [DOI:10.1037/13936-009]
34. Nazif,H. and Motalebi,G. (2019). Developing a Conceptual Model of Legibility Relying on Mental Imagination. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 16(78), 69-76. doi: 10.22034/bagh.2019.187359.4156 [In Persian]
35. Newell, A., & Simon, H. A. (1972). Human Problem Solving. Prentice-Hall.
36. Ostad ghafari, S. (2016). Legibility- based urban regeneration, an approach toward both physical and contentual revival of the main structure. Motaleate Shahri, 5(17), 29-40. [In Persian]
37. Peponis, J., Bafna, S., Dahabreh, M. S., & Dogan, F. (2015). Configurational meaning and conceptual shifts in design. Journal of Architecture, 20, 215-243. [DOI:10.1080/13602365.2015.1025814]
38. Richardson, G. D. (1982). Spatial Cognition. Santa Barbara: University of California.
39. Rismanchian, O. and Bell, S. (2010). The application of space Syntax in studying the structure of the cities. Journal of Fine Arts: Architecture & Urban Planning, 2(43), 49-56. [In Persian]
40. Sarli, Z., & Manafzadeh, M. (2015).The effect of Gestalt psychology on learning theories. The 2nd International Conference on Behavioral Sciences and Social Studies, Istanbul. [In Persian]
41. Shafiei, M., & Eslami, G. R. (2017). Explaining the impact of epistemology in the fields of art and architecture. Hoviat-e Shahr, 32 (11), 67-78. [In Persian]
42. Shokouhi Dolatabadi, M., Masoud, M., & Ghalehnoei, M. (2019). A study on the Effect of Urban Blocks Order on the Environmental Meaning in Historical Texture (Chahar-Bagh Street) Compared with the Renewed One (Foulad-Shahr City Center). Maremat & Me'mari-e Iran, 9(18), 18-31. [In Persian]
43. Smelser, N. J., & Baltes, P. B. (2001). Encyclopedia of Social &Behavioral Sciences. Oxford: Pergamon Press. https://doi.org/10.1016/B0-08-043076-7/04687-8 [DOI:10.1016/B0-08-043076-7/04694-5]
44. Stea, D. (1976). Program Notes on a Spatial Fugue. In G. T. Moore, & R. G. Golledge, Environmental Knowing- Theories, Research, and Methods (pp. 105-120). Pennsylvania: Dowden, Hutchinson & Ross, Inc.
45. Sternberg, R., Sternberg, K (2016). Cognitive Psychology. (S. Kharazi & A. Hejazi, Trans.). Tehran: SAMT Publications. [In Persian]
46. Tolman, E. C. (1948). Cognitive maps in rats and men. Psychological Review. Psychological Review, 55(4), 189-208. [DOI:10.1037/h0061626]
47. Waller, D., & Nadel, L. (2013). Handbook of Spatial Cognition. Washington,DC: American Psychological Association. [DOI:10.1037/13936-000]
48. Weisberg, S. M., & Newcombe, N. S. (2016). How Do (Some) People Make a Cognitive Map? Routes, Places,and Working Memory. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 42(5), 768-785. [DOI:10.1037/xlm0000200]
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Culture of Islamic Architecture and Urbanism Journal

Designed & Developed by : Yektaweb