رابطه پایداری اجتماعی و اقتصادی با پدیده سوداگری در تغییر تراکم بافت‌های مسکونی - فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی
دوره 11، شماره 1 - ( دوفصلنامه 1405 )                   جلد 11 شماره 1 صفحات 230-207 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Hashemi Toghroljerdi S M, Mohajeri M, Khakzand M, Moafi Gever M. (2026). The Relationship Between Social and Economic Sustainability and the Phenomenon of Speculation in the Transformation of Residential Urban Fabrics. , CIAUJ. 11(1), 207-230. doi:10.66224/ciauj.11.1.677
URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-677-fa.html
هاشمی طغرالجردی سید مجید، مهاجری مظفر، خاک‌زند مهدی، معافی‌گِوِر مهدی.(1405). رابطه پایداری اجتماعی و اقتصادی با پدیده سوداگری در تغییر تراکم بافت‌های مسکونی , فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی. 11 (1) :230-207 10.66224/ciauj.11.1.677

URL: http://ciauj-tabriziau.ir/article-1-677-fa.html

رابطه پایداری اجتماعی و اقتصادی با پدیده سوداگری در تغییر تراکم بافت‌های مسکونی
سید مجید هاشمی طغرالجردی1 ، مظفر مهاجری*2 ، مهدی خاک‌زند3 ، مهدی معافی‌گِوِر4
1- گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران
2- گروه معماری، دانشکده هنر و معماری صبا، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران ، mohajerimozafar@uk.ac.ir
3- گروه منظر، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران
4- گروه معماری، دانشکده هنر و معماری صبا، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران
چکیده:   (1267 مشاهده)
گسترش شهرنشینی و تمرکز جمعیت در بافت‌های مسکونی، سیاست‌گذاران شهری را به استفاده فزاینده از ابزار تراکم‌پذیری برای بهینه‌سازی استفاده از زمین سوق داده است. این در حالی است که تغییرات تراکم به‌ویژه در قالب تراکم‌فروشی و سوداگری زمین و مسکن پیامدهای عمیقی بر پایداری اجتماعی و اقتصادی شهر بر جای می‌گذارد. پژوهش حاضر با تکیه بر رویکرد اقتصاد سیاسی فضا و روش توصیفی - تحلیلی به تبیین سازوکارهای سوداگری در تغییر تراکم و پیامدهای آن بر نابرابری فضایی، انسجام اجتماعی و کیفیت زندگی شهری می‌پردازد. بدین منظور ضمن مرور انتقادی تحولات نهادی و حقوقی مرتبط با تراکم‌پذیری در شهرهای ایران شواهد تجربی حاصل از مطالعات موردی در شهر کرمان نیز مورد واکاوی قرار گرفته است. نتایج نشان می‌دهد که افزایش تراکم ساختمانی در بسیاری از بافت‌های مسکونی غالباً بدون ارتقای متناسب زیرساخت‌ها، خدمات عمومی و فضاهای جمعی صورت گرفته و تراکم به ابزاری برای استخراج تأمین مالی کوتاه‌مدت مدیریت شهری تبدیل شده است. این روند از یک سو به شکل‌گیری منابع ناپایدار درآمدی و اختلال در برنامه‌ریزی اقتصاد شهری پایدار منجر شده و از سوی دیگر با تضعیف بافت‌های فرهنگی و اجتماعی، تغییر الگوی سکونت از خانه‌های حیاط‌دار به واحدهای آپارتمانی کوچک و فشرده و تشدید نابرابری در دسترسی به خدمات شهری زمینه بروز جرائم شهری و نابسامانی‌های اجتماعی را تقویت کرده است. شواهد به‌دست‌آمده از شهر کرمان نیز نشان می‌دهد که تمرکز سرمایه‌گذاری‌ها و خدمات در برخی پهنه‌ها در کنار تراکم بالای جمعیت در پروژه‌های مسکونی کم‌برخوردار از زیرساخت‌ها با احساس ناامنی، کاهش سرمایه اجتماعی و افت کیفیت زیست شهری همراه بوده است. بر این اساس، می‌توان نتیجه گرفت که مدیریت تراکم در چارچوب منطق سوداگرانه با اصول پایداری اجتماعی و اقتصادی در تعارض قرار گرفته و بازاندیشی در نظام تأمین مالی شهری و جهت‌گیری عدالت‌محور سیاست‌های تراکم‌پذیری شرط لازم برای کنترل این روند و تقویت پایداری شهری است.
واژه‌های کلیدی: تراکم مسکونی، سوداگری شهری، پایداری اقتصادی، پایداری اجتماعی، عدالت فضایی
متن کامل [PDF 1940 kb]   (410 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: مطالعات تطبیقی معماری و شهرسازی در حوزه فرهنگی ایران
دریافت: 1404/8/18 | پذیرش: 1405/3/11 | انتشار الکترونیک: 1405/4/7
فهرست منابع
1. Adabkhah, M., Khademi, M., & Taheri, M. (2003). Economic and social impacts analysis of floor area ratio (FAR) sales in Tehran. Human Sciences Research Journal of the University of Isfahan, 16(2), 123-146. [in Persian]
2. Alimirzaei, H., Abdollahi, A. A., & Ghazanfarpour, H. (2023). Analysis of spatial inequality in Kerman city using spatial statistics. Urban Social Geography, 10(1), 213-228. [In Persian]
3. Al-saedi, A. Z. M., & Rasul, H. Q. (2024). New Roadmap toward Social Sustainability, from Physical Structures to Perceived Spaces. Sustainability, 16(17), 7716.‏ [DOI:10.3390/su16177716]
4. Asadpour, F., Shirdel, A. H., & Naghipour, P. (2024). Evaluation of perceptual indicators of physical environment affecting the inducement of citizen's sense of place in urban neighborhoods. Energy and Buildings, 325, 114992. [DOI:10.1016/j.enbuild.2024.114992]
5. Avtar, R., Ahmad, S., Rahman, M. M., Alsulamy, S., Meraj, G., Sethi, M., ... & Kharrazi, A. (2025). Impact of urban density on human well-being and sustainable development in Delhi, India. Scientific Reports, 15(1), 33717.‏ [DOI:10.1038/s41598-025-16033-1]
6. Azizi, M. M. (2009). Density in Urban Planning. Tehran: University of Tehran Press. [in Persian]
7. Azizi, M. M., & Moeini, M. (2016). An analysis of the relationship between environmental quality and building density: A case study of Golsar Township, Rasht. Fine Arts - Architecture and Urban Planning, 16(1), 5-14. [in Persian]
8. Azkia, M. (2000). Sociology of Development. Tehran: Kalameh Publications. [in Persian]
9. Bemanian, M. R., & Mahmoudinejad, H. (2008). An investigation into factors influencing the sense of urban security: The case of Kerman city. Urban and Rural Management, (19), 59-71. [In Persian]
10. Bramley, G., & Power, S. (2009). Urban form and social sustainability: the role of density and housing type. Environment and Planning B: Planning and Design, 36(1), 30-48.‏ [DOI:10.1068/b33129]
11. Canesi, R. (2022). Urban Policy Sustainability through a Value-Added Densification Tool: The Case of the South Boston Area. Sustainability, 14(14), 8762.‏ [DOI:10.3390/su14148762]
12. Dadkhah, N., Seyedhosseini, S. M., Daneshvar, M., & Seqaleslami, A. (2024). Evaluation of building density criteria in urban development plans: A case study of Mashhad. Geographical Researches, 155, 2-9. [in Persian]
13. Dianati, V. (2021). The interplay between urban densification and place change in Tehran; implications for place-based social sustainability. Sustainability, 13(17), 9636.‏ [DOI:10.3390/su13179636]
14. Dorosti, S. (2022). Examining the financial challenges of municipalities and strategies for sustainable income generation to improve public services in Khoy city. New Researches in Geographical, Architectural and Urban Sciences, 40, 81-91. [in Persian]
15. Edwards, A. R. (2005). The sustainability revolution: Portrait of a paradigm shift. new society publishers.‏
16. Ghadami, M., & Abdolahvand, H. (2018). Evaluating the effects of urban spatial structure scenarios on air pollution: A case study of Tehran. Geography and Urban Spatial Development, 11, 261-280. [in Persian]
17. Ghadami, M., & Khaleghnia, K. (2014). Examining the impact of revenues from FAR sales on the spatial structure of Tehran metropolis. Regional Planning Journal, 16, 65-80. [in Persian]
18. Ghadami, M., Lotfi, S., & Khaleghnia, K. (2013). Evaluating spatial policies' effects on urban structure with emphasis on building density: A case study of Tehran. Urban Studies Journal, 6, 89-104. [in Persian]
19. Ghaffari, Gh., & Omidi, A. (2009). Development, modernity, and the challenge of social justice in Iran. Iranian Journal of Social Development Studies, 1(2), 7-28. [in Persian]
20. Hanke, B. R. (1972). Urban Densities in the US and Japan. US Department of Housing and Urban Development, Office of International Affairs.‏
21. Harvey, D. (2018). The Limits to Capital (New Edition). London: Verso.
22. Hashemi Toghroljerdi, S. M. (2017). Research project "Pathology of contemporary architectural and urban design regulations: A case study on privacy and façade criteria in Kerman housing." Kerman Department of Roads and Urban Development. [in Persian]
23. Hosseini, K., & Taban, M. (2022). The importance of building density in reducing urban air pollution: A case study of Arak city. Geography and Urban Spatial Development, 19, 93-108. [in Persian]
24. Hosseini, M. H., Hosseinpour, M., Soltani, A., & Ardeshiri, M. (2013). A proposed method to determine the maximum building density at the residential parcel scale. Urban and Rural Management Journal, 31, 27-39. [in Persian]
25. Kaiser, E. J., Godschalk, D. R., & Chapin, F. S. (1995). Urban land use planning (Vol. 4). Urbana: University of Illinois press.‏
26. Karami, R., & Rostami, M. (2019). Analyzing the distribution of building density under the influence of urban transportation factors: A case study of the central fabric of Ilam city. Regional Planning Journal, 9(3), 685-701. [in Persian]
27. Mahdinejad, J. D., & Shirdel, A. H. (2024). Analysis And Ranking of Factors Affecting The Design of Sustainable Housing in the Cold and Dry Climate of Sabzevar Based on Energy Consumption Optimization.
28. Memarian, G., Hashemi Toghroljardi, S. M., & Kamalipour, H. (2010). The impact of religious culture on house formation: A comparative study of Muslim, Zoroastrian, and Jewish neighborhoods in Kerman. Iranian Cultural Studies Research, 3(10). [in Persian]
29. Michelson, W. (1970). Man and his urban environment: A sociological Approach, reading. New York. MA: Addison Wesley.‏
30. Mohagheghi, P., Ghadami, M., Azimi Ameli, J., & Janbaz Ghabadi, Gh. (2022). Evaluating the physical-economic resilience of District 12, Tehran, in the face of earthquakes. Geographical Researches, 145, 392-398. [in Persian]
31. Mohammadpour Chaboki, H., & Hosseinpour Laksokalayeh, R. (2022). Analyzing the consequences of excess building density sales in District 2 of Tehran. Studies in Human Settlement Planning, 60, 829-842. [in Persian]
32. Mousavizad, S. M. (2019). Review of the Comprehensive Cadastral Law in the Islamic Republic of Iran. Research of Nations Journal, 42, 91-105. [in Persian]
33. Nematpoo, A. (2002). Economic analysis of floor area ratio (FAR) sales in the short and long term. Housing and Rural Environment, 108, 66-75. [in Persian]
34. Newman, O. (2008). Creating Defensible Space (F. Ravaqi & K. Saber, Trans.). Tehran: Tahan Publications. [in Persian]
35. Olfat, M., Asadpour, F., & Shirdel, A. H. (2025). Scientometric Analysis of Research Trends in Smart and Sustainable Architecture in Educational Environments: With an Emphasis on Green Schools and Campuses. Scientometrics Research Journal.
36. Pont, M. B., Haupt, P., Berg, P., Alstäde, V., & Heyman, A. (2021). Systematic review and comparison of densification effects and planning motivations. Buildings and Cities, 2(1), 378-401.‏ [DOI:10.5334/bc.125]
37. Pourjafar, M. R., & Adabkhah, M. (2002). The effects of increasing building density on street networks: A case study of the Elahiyeh neighborhood. Urban and Rural Management Journal, 11, 46-53. [in Persian]
38. Rahaee, O., Salehi, S. S., & Shirdel, A. (2024). Improving the quality of natural ventilation in Masjedsoleiman's Schools' classrooms based on the openings' position and the outdoor shading blades with CFD Method. Journal of Sustainable Architecture and Urban Design, 12(1), 129-150.
39. Rahaei, O., Shirdel, A. H., Asadpour, F., & Omidi, M. (2026). Explaining the Pattern of Natural Ventilation in Central Courtyards of Traditional Houses Based on Orientation. Sustainable Cities and Society: Advances, 100025. [DOI:10.1016/j.scsadv.2026.100025]
40. Rajaei, S. A., & Mansourian, H. (2017). Urban growth and housing quality in Iran. Social Indicators Research, 131(2), 587-605.‏ [DOI:10.1007/s11205-016-1260-2]
41. Razavizadeh Mashizi, S. M. A., & Amir Esmaeili, V. R. (2022). Evaluating the impacts of high-rise development on urban land use in Kerman city. Geography (Regional Planning), 13(1), 915-923. [In Persian]
42. Rezaeipour, F., Afzali, K., Bershan, M., & Mirzaei, S. (2023). Analyzing the relationship between density and security components in urban spaces: A case study of Narmak neighborhood, Tehran. Sustainable Economy and Development, 3(7), 115-129. [in Persian]
43. Roustayi, S., & Araqi, K. (2024). Foresight of urban density transformation process: A case study of District 2, Tabriz Municipality. Geography and Planning, 88, 189-204. [in Persian]
44. Sarvar, H., Kashani Asl, A., & Afzali Gorooh, Z. (2016). Assessment of perceived security in urban areas of Kerman using the COPRAS model. Police Geography, 3(12), 75-102. [In Persian]
45. Shahabian, P., Tabantarashkar, S., & Tousali, M. (2018). Analysis of the relationship between building density and socio-economic factors in Takhti neighborhood, District 12, Tehran Municipality, using geographically weighted regression. Armanshahr Architecture and Urban Development, 25, 329-342. [in Persian]
46. Shakroui, M. (2024). The impact of population growth and migration on urban planning and management patterns. Proceedings of the 4th International Conference on Architecture, Civil Engineering, Earth Sciences, and Healthy Environment, Hamedan, Iran. [in Persian]
47. Shirazi, M. R., & Keivani, R. (2021). Social sustainability of compact neighbourhoods evidence from London and Berlin. Sustainability, 13(4), 2340.‏ [DOI:10.3390/su13042340]
48. Shirdel, A. H. (2025). Bibliometric Analysis of the Global Sustainable Buildings Trend (2020-2025): Focusing on Integrating Smart Technologies in Energy Management, Improving Quality of Life, and Reducing Environmental Impacts. Journal of Environmental Science Studies, 10(3), 10660-10675.
49. Shirdel, A. H., & Azadarmaki, M. (2025). Explaining social sustainability patterns in the design of collective housing by improving the quality of life and coexistence of citizens. Geography and Human Relationships, e237873.
50. Shirdel, A. H., Asadpour, F., & Heidari, M. S. (2025). Reinterpreting the Principle of Privacy and Sanctity in Contemporary Housing Design with Emphasis on the Valued Status of Women in Islam. Journal of Women Interdisciplinary Researches, 7(2), 25-44.
51. Shirdel, A., & Mahdi Nejad, J. (2025). Explaining the principles of smart housing architecture with the aim of reducing the efficiency of non-renewable energy in order to preserve the environment. Architectural Technologies Studies, 4(4), e725541.
52. Shirdel, A., Asadpour, F., & Rahaei, O. (2025). Manifestation of Islamic Teachings in the Design of Tranquil Homes (Case Study: Aldaghi and Jafarzadeh Houses in Sabzevar). Architectural Technologies Studies, 16(2).
53. Spangenberg, J. H. (2005). Economic sustainability of the economy: concepts and indicators. International journal of sustainable development, 8(1-2), 47-64.‏ [DOI:10.1504/IJSD.2005.007374]
54. Statistical Center of Iran. (Accessed November 2025). Results of the National Population and Housing Census of Iran and Tehran Province, 2016. Retrieved from https://amar.org.ir/population-and-housing-census
55. Taghipour, F., Baradaran, A., Dashti, M., Mohammadzadeh, S. S., & Razmgah, M. (2024). Factors influencing economic, social, and cultural inequalities in urban areas with a compact city approach: A case study of Fereydunkenar city. Geography, Civil Engineering, and Urban Management Studies, 10(3), 118-133. [in Persian]
56. Yazdinejad, S., & Mahdavi, A. (2018). Planning for the regulation of building densities: A case study of the area adjacent to Kerman Bazaar. Urban Design Studies and Urban Research, 1(3), 39-50. [In Persian]
57. Zohairi, Z., & Rashidi Sharifabad, S. (2023). Urban marginalization and its impacts on children's personality: A case study of Allahabad Township, Kerman. Urban Design Studies and Urban Research, 6(1), 33-46. [In Persian]
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Culture of Islamic Architecture and Urbanism Journal

Designed & Developed by : Yektaweb